Er wordt nog steeds gewerkt aan deze site.
Er zullen nog een heel aantal brieven worden gepubliceerd
die vader in de oorlog heeft ontvangen van familie en vrienden.
Kom dus nog eens terug om te kijken!

En heb jij of heeft u tips en/of aanvullingen,
laat ons dit dan weten, deze zijn altijd welkom.

Dwangarbeiders

Rijkscommissaris Seyss-Inquart vaardigde op 28 februari 1941 een verordening uit die de verplichte tewerkstelling van jonge mannen in nazi-Duitsland en bezet gebied regelde. De werving van dwangarbeiders verliep in het begin via de arbeidsbureaus. Werklozen werden geronseld en op straffe van intrekken van de steunuitkering verplicht in Duitsland te werken. Naarmate de oorlog vorderde, groeide de behoefte aan werkkrachten in Duitsland. Gauleiter Fritz Sauckel van Thüringen, die de Arbeitseinsatz ter hand nam, greep naar steeds gewelddadiger wervingsmethoden. Bedrijven werden systematisch uitgekamd om bruikbare werkkrachten op te sporen. De lichting jonge mannen, geboren tussen 1921 en 1924, werd in één klap opgeroepen, studenten die weigerden de loyaliteitsverklaring aan Duitsland te ondertekenen, wachtte een zelfde lot en toen ook dit onvoldoende bleek, volgden in de laatste oorlogsjaren razzia’s en klopjachten. Tussen 1939 en 1945 zijn meer dan tien miljoen dwangarbeiders tewerkgesteld in Duitsland en in door Duitsers bezet gebied, onder wie 631.000 Nederlanders. Dertigduizend Nederlandse dwangarbeiders lieten het leven. Velen kwamen om in de zogenoemde Arbeitserziehungslager, die berucht waren vanwege de erbarmelijke levensomstandigheden. Ook mensen uit concentratiekampen werden tot werken gedwongen in de oorlogsindustrie. Ook nieuwe takken van industrie, zoals Volkswagen, konden groeien door de massale inzet van dwangarbeiders.

Vrijdag, 1 september
Gewerkt tot 7 uur. De dag heeft ons vandaag niet veel meer gebracht dan: arbeid en regen.

Zaterdag, 2 september
Gewerkt tot 7 uur. Ik heb me vanavond eens ouderwets opgeknapt. Een douze genomen en geschoren en daarna m’n wasgoed bij de wasvrouw (een Russisch meisje) gebracht. Ik heb de laatste paar dagen een geweldige optimistische stemming, dat komt zeker door de vele berichten die de ronde doen. De hele dag loop ik met de gedachte bij me, dat het de laatste maand is, dat we hier zijn.

Zondag, 3 september
Vanmorgen eens lekker uitgeslapen, het was er tenminste goed weer voor, alarm en regen. Na me te hebben gewassen en opgeknapt, heb ik een stukje gegeten en op m’n gemak een paar cigaretten zitten roken, totdat het tijd was voor het middag eten. In de middag heb ik een brief geschreven naar huis en een pan pap gekookt.

Maandag, 4 september
Gewerkt tot 7 uur. Vandaag werd er gezegd, dat de stad Aken door de Amerikanen bezet was. Het lijkt me echter net een beetje te fantastisch. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter en worst.

Dinsdag, 5 september
Gewerkt tot 7 uur. Vanmorgen en vanavond was er vooralarm. Vandaag wisten ze al te vertellen dat Breda bezet was. Zo hoor je elke dag van die sterke verhalen. Uitdeling: “Speer-Zulage”. Gisterenmiddag of vanmorgen, in de tijd dat er niemand op de kamer was, hebben ze het brood uit Arie Hoogendoorn z’n kast gestolen, de dader is onbekend.

Woensdag, 6 september
Vannacht, net even voor 12 uur, werd er grootalarm geblazen, gevolgd door vooralarm, hetgeen ongeveer 1 uur duurde. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond brief no. 100 van huis ontvangen. We hoorden vandaag dat de grenzen voor alle verkeer gesloten zijn, dus brieven kunnen we niet meer schrijven, en pakketten ontvangen we dus niet meer. Ik wou er juist nog één schrijven vanavond. We wachten nu maar op het eind van de oorlog. Het nieuws van vandaag: Breda ingenomen.

Donderdag, 7 september
Gewerkt tot 6 uur, omdat we weer niet verder kunnen, wegens materiaalschaarste. Toen ik vanavond buiten m’n dekens uit stond te kloppen, kwam de “Polle” met het bericht aan, dat we nog een brief naar Holland konden sturen, dus zijn we maar gelijk aan de slag gegaan, en de laatste brief gepend. Brief 101 van thuis ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood + 500 gr. extra, boter, worst, kaas, jam en suiker.

Vrijdag, 8 september
Om circa half twaalf vanmorgen ongeveer 40 minuten alarm geweest. Gewerkt tot 6 uur. Vanavond 2 brieven ontvangen, n.l. één van thuis no. 102 en één van Nel. Er was weinig nieuws vandaag. We lagen ’s avonds net een half uurtje op bed, toen er weer vooralarm geblazen werd. Ook is er ’s middags nog een poosje vooralarm geweest.

Zaterdag, 9 september
We begonnen de werkdag met niets te doen, want er is nog steeds geen materiaal voor ons. Om 10 uur is er vooralarm geblazen, hetwelk om half elf gevolgd werd met drie kwartier grootalarm, waarna het weer vooralarm werd. Om 4 uur zijn we naar het lager gegaan, en moeten dan vanavond om 8 uur terug komen, misschien is er dan in tussentijd materiaal gekomen. Om 5 uur vooralarm. ’s Avonds om 8 uur zijn we weer begonnen met het werk. Net even voor 12 uur ’s avonds was het weer vooralarm. Vandaag abonnementsgeld voor ‘Het Volk’ weggestuurd.

Zondag, 10 september
Vannacht doorgewerkt. Om 7.30 uur hadden we 11 vleugels gemaakt, en waren we klaar. We moesten alleen nog wachten op ons ontbijt, maar de meester was het vergeten te bestellen, zodat het een beetje laat werd. Om 8.45 uur gingen we weg. Als ontbijt kregen we 2000 gr. brood en wat jam, te verdelen onder 6 personen. Na het eten heb ik nog een paar uurtjes liggen slapen. Tijdens het middageten was er vooralarm.

Maandag, 11 september
Om 11 uur vanmorgen vooralarm, en om 11.15 uur grootalarm. We zouden vandaag maar niet zo ver weglopen. De eerste vliegtuigen verschenen al hoog in de lucht, en even daarna begonnen ze zo raar door elkaar te vliegen dat we maar gauw verderop zijn gegaan. Er waren verschillende luchtgevechten aan de gang. Een Duits vliegtuig, een jager, had al 3 maal geprobeerd om te landen, bij de vierde maal werd hij geholpen door 2 Amerikaanse jagers, die met ontzettende snelheid en erg laag, circa 50 meter, over een berg kwamen aanzetten. Tegelijk schoten ze nog 2 jagers naar beneden. Één ervan vloog tegen barak 3 aan, die gelijk in lichterlaaie stond. Er lagen Duitsers, Fransen, één Hollander, en Poolse en Russische vrouwen. Alle bezittingen zijn verbrand. We hebben knap in de rats gezeten, je zag ze op elkaar vuren. Dekking hadden we niet veel in dat open veld, alleen een struikje moest ons bescherming bieden. Om 13.45 uur werd er weer vooralarm geblazen, en om 2 uur waren we weer op de fabriek terug. M’n grijzen werkpak is ook bij de brand omgekomen, ik had het n.l. bij een meisje in de was gegeven. Gewerkt tot 7 uur. In de namiddag was er nogmaals vooralarm. Ook is onze post verbrand. Deze dag zal nog wel een poosje in onze herinnering blijven hangen. Tegen 12 uur nog een keer vooralarm. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst.

Dinsdag, 12 september
Evenals de voorgaande dag vooralarm, gevolgd door grootalarm en vooralarm. Om circa 3 uur weer vooralarm. Om 18.45 uur vooralarm, 19.20 uur vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Nadat ik een douze heb genomen vanavond, heb ik nog een briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: “Speer-Zulage”.

Woensdag, 13 september
Om 4 uur vanmorgen vooralarm, en om 10.25 uur grootalarm. Nadat ik eerst even een poosje had liggen slapen, werd ik wakker gemaakt door de jongens, want ze begonnen weer over te trekken. Gedurende een uur zijn er ontzettend veel vliegtuigen over gegaan, maar alles blijft gelukkig rustig. Om 13 uur werd er weer vooralarm geblazen en toen was het ook weer gauw veilig. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond brief van ds. Elzinga ontvangen. We hebben nog even in de as van de verbrande barak lopen zoeken, maar we vonden niets bijzonders. Van de jager is niet veel meer te vinden.

Donderdag, 14 september
Gewerkt tot 7.15 uur. Vandaag hebben we onze cigarettenbonnen gekregen. Dit is weer eens veranderd, het is nu voor de hele maand, maar verdeeld in 4 weken. Er zijn verschillende groepen, n.l. groep 1, 2, 3, 4, en 5. Ik kreeg groep 3 (goede arbeiders). Cigaretten kregen we echter nog niet, want ze wisten nog niet, hoeveel er op gegeven mocht worden. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, suiker en jam.

Vrijdag, 15 september
Gewerkt tot 7 uur. De dag is vandaag wonder boven wonder zonder alarm verlopen. Vandaag ons maandelijkse loon ontvangen, ten bedrage van 205 R.M. en cigaretten (16 stuks 0,96 R.M.).

Zaterdag, 16 september
Om 11.10 uur vanmorgen begon onze morgen wandeling, grootalarm. Het duurde echter maar een half uurtje, en toen was het weer vooralarm. Voor het middageten en in de namiddag was het ook nog vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Maastricht schijnt officieel gevallen te zijn, het stond in de Duitse krant, dus post of pakketten zijn er niet meer te verwachten. Het wordt op den duur steeds nijpender met het eten. Geen pakketten meer, de 500 gr. brood wat we Donderdags kregen is er af, en vanavond hoorden we zeggen dat de “Speer-Zulage” ook is afgelopen, dus we moeten ons riemen een beetje strakker aan gaan halen.

Zondag, 17 september
Vanmorgen was het weer een poosje vooralarm. We hebben gewerkt tot 13.20 uur, want het is weer het oude liedje, geen materiaal en onderdelen. In de barak heb ik m’n kast een beetje opgeruimd en een pan pap gekookt. Na het avondeten heb ik nog een beetje zitten schrijven. Uit verveling ben ik aan een boek begonnen, hoe het leven hier is. Op zo’n manier blijf je tenminste van je laatste hompje brood af. Je bent hier op het ogenblik niet meer dan een schooier, absoluut geen vermaak of iets dergelijks, niets anders dan werken en slapen. Hoe lang nog?

Maandag, 18 september
Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en jam, en een pak zeeppoeder, schuurpoeder, zeep en scheerzeep (1,20 R.M.). Naar men rond verteld, zijn de Engelsen en Amerikanen in Holland geland. Het werk op de fabriek wordt met de dag hopelozer. Verleden week waren er al geen klinkkasten, het z.g. slot van het landingsgestel. Ze werden toen maar zonder die kasten verladen. Vandaag ontbraken echter de landingsgestelmotoren ook al, maar geen bezwaar, bind de poten maar met een stuk draad vast en zet ze maar op de wagen, want als we moeten wachten tot de onderdelen komen, kunnen we misschien wel een week vakantie nemen.

Dinsdag, 19 september
Vannacht schijnt het vooralarm te zijn geweest, ik heb er echter niets van gehoord. Ook vanmorgen was het nog een poosje vooralarm. Na het middageten werd er grootalarm geblazen. We waren net 10 minuten weg, toen het weer vooralarm werd. Ongeveer een half uur hadden we gewerkt, toen het voor de tweede maal grootalarm werd. Evenals de voorgaande keer duurde het weer circa 10 minuten, toen weer vooralarm volgde. Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: “Speer-Zulage”. Brief van Witteman ontvangen. Die landingen die de Amerikanen hebben uitgevoerd, zijn luchttroepenlandingen geweest.

Woensdag, 20 september
Gewerkt tot 7 uur. De hele dag een beetje rondgeslenterd in de fabriek, want de benen zijn op (met benen worden de landingsgestellen bedoeld). In de Duitse krant stond vandaag, dat er weer nieuwe landingen in Holland waren uitgevoerd, n.l. in Zuid-Holland. Ook schijnt Gouda erg gebombardeerd te zijn. Je leeft nu helemaal in onzekerheid, nu we geen post meer krijgen.

Donderdag, 21 september
Gewerkt tot 7 uur. Er is nog steeds geen materiaal gekomen. Hoe bestaat het, pakket no. 18 van 4 Sept. is vandaag aangekomen. Alles was nog in orde. Het bevatte o.a.: 2 overhemden, geroosterd brood, vierkante koeken, kaas, stroopwafelen, een rol pepermunt, een snijkoek en een doos Sanovita. Dus m’n laatste pakket is gelukkig nog goed aangekomen. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, worst en suiker.

Vrijdag, 22 september
Dit is weer een bewogen dag geworden voor de bewoners van Kassel en omstreken. Om 11.45 uur vooralarm, 12 uur grootalarm, 12.45 uur vooralarm. We hadden vanmiddag net tijd om te eten. Om 2 uur weer grootalarm. In de verte hoorden we aanhoudend schieten, tenminste dat dachten we, het bleek later een bombardement op Kassel te zijn geweest. Wat precies geraakt is weten we nog niet. Dat duurde tot ongeveer 15.45 uur, en toen was het weer vooralarm. Om 17.30 uur nog een keer vooralarm. We hadden vandaag net materiaal klaar gemaakt om naar Werk II te sturen, daar zouden we dan gaan werken als er weer benen kwamen, maar misschien kunnen we alles weer uitpakken.

Zaterdag, 23 september
Gewerkt tot 7 uur. M’n werk van vandaag is geweest: een zeepbakje en een bakje voor m’n tandenborstel gemaakt en het slot van m’n koffer gerepareerd. Het leek wel of de dag niet voorbij ging. Verder is er weinig nieuws voor vandaag. Om 10.30 uur ’s avonds werd er grootalarm geblazen, hetgeen circa 20 minuten duurde, met daarna nog een poosje vooralarm.

Zondag, 24 september
Zoals de hele week al is verlopen, begonnen we ook vanmorgen met niets te doen. Om 10 uur moesten we echter zo snel mogelijk materiaal voor 10 machines klaarmaken, want er waren benen in Kassel aangekomen, en die moesten klaargemaakt worden. Om 12 uur reden we met een auto weg. Op Werk II bleken er echter nog geen benen aangekomen te zijn. Na het materiaal afgeladen te hebben, zijn we naar het lager Lechfelden gereden en hebben daar wat gegeten. Daarna zijn we via Werk II weer naar Lichtenau terug gegaan. We hebben tegelijk de uitwerking van de bommen gezien, o.a. Werk I helemaal kapot, Werk III maar een beetje. De barak no. 5, in Waldau, waar ik vorige winter in heb gewoond is verdwenen. Verder is Bettenhausen en Wilhelmshöhe zwaar beschadigd, en de Henschel werke in de stad. Om 3 uur waren we terug, en zijn we gelijk naar het lager gegaan. De hele dag heeft het geregend, daarom ben ik ’s avonds maar vroeg in bed gekropen.

Maandag, 25 september
Vanmorgen van 10.45-12.00 uur resp. vooralarm, grootalarm en vooralarm, we troffen het niet, want het was koud en regenachtig weer. ’s Middags is er nog een keer vooralarm geweest. Oorspronkelijk zouden we vandaag weer naar Kassel gaan, maar er is weer niets van gekomen, zodat we weer een makkelijke dag hebben gehad. Om 7 uur waren we klaar. Uitdeling: 1000 gr. brood + 500 gr., boter, kaas en suiker.

Dinsdag, 26 september
Om 9.30 uur zijn we dan toch eindelijk naar Kassel gegaan. Daar konden we de eerste de beste dag al weglopen, omdat er grootalarm werd geblazen, gevolgd door vooralarm. Het is daar een grote rommel in hal 53, erg koud, en alles staat vol. Ze haalden de machines onder je handen vandaan. Is te hopen dat we hier weer gauw vandaan gaan. Vannacht moeten we doorwerken.

Woensdag, 27 september
We hebben het vannacht erg koud gehad, zodat er van werken niet veel kwam. Het ontbijt van vanmorgen bestaat uit één dubbel sneetje brood, daar kan je tot de middag mee werken. Om 9.50 uur werd er grootalarm geblazen. Met ons drieën liepen we op ons gemak door Lohfelden, totdat we plotseling vliegtuigen hoorden, begeleid door de “Flak”. We zetten het op een lopen. Toen ik nog een keer omhoog keek, zag ik twee witten strepen naar beneden gaan. Ik wist wat dat betekende, bommen, en jawel hoor, al gauw waren ze op de grond. Het duurde gelukkig niet lang, en ze vielen aan de andere kant van de stad. Om 12 uur werd het weer vooralarm en was het ook weer gauw veilig. Gewerkt tot 7 uur. Vanuit de fabriek zijn we direct naar de “lagerfuhrer” gegaan, want we wilden wat slapen vannacht. We mochten daar echter niet slapen, het was daar geen doorgangslager zei hij, we moesten naar Bettenhausen gaan, daar konden we slaapgelegenheid vinden. Ik zei tegen hem, dat als we daar vannacht moesten slapen, we morgen niet op de fabriek zouden verschijnen, want 36 uur werken, 5 uur slapen en dan weer 36 uur werken, dat is te gek. Voor één maal mochten we toen in Lohfelden slapen. We hadden net een beetje waterpap gegeten, gewassen en ons bed in orde gemaakt, toen er om circa 10 uur grootalarm werd geblazen. Een minuut daarna werden we opgeschrikt door het schieten, en toen we buiten gingen kijken, hoorden we de vliegtuigen rondvliegen, en was de hele omgeving verlicht door rode vuurballen. We wisten niet hoe gauw we in de bunker moesten komen. Ook vielen er nog bommen. Na ¾ uur was het weer vooralarm, en om 11.30 uur gingen we eindelijk naar bed.

Donderdag, 28 september
Om 10.30 uur werd er weer alarm geblazen. Op een draf zijn we zo gauw mogelijk naar de bunker achter in Lohfelden gelopen. Eerst kwamen er veel vliegtuigen over, doch verder bleef het rustig. Na een uurtje echter kwamen ze weer terug, en zagen we weer de bekende witten strepen naar beneden, dus we konden ons weer vasthouden, want ze vielen weer aan de andere kant van de stad. Er werden ook veel pamfletten uitgeworpen. Om 14.30 uur was alles weer veilig, het bombardement had circa 20 minuten geduurd. ’s Avonds om half tien weer grootalarm, gevolgd door vooralarm. We waren zo ver weg gelopen dat we te laat terugkwamen. We werden gestraft met één maand geen rookwaren. Vannacht wordt er weer gewerkt.

Vrijdag, 29 september
Vannacht om 3.30 uur weer eens een keer grootalarm. Het was koud en we waren slaperig, zodat we niet verder zijn gegaan dan de bunker onder de verkeersweg. Daar hebben we een poosje geslapen. ’s Morgens kregen we weer een geweldig ontbijt, één dubbel sneetje brood. We hebben nu sinds Maandag geen brood meer gehad, ze hebben geen tijd om het voor ons te halen maar wel moeten we dag en nacht werken. Om 10.10 uur ’s morgens alweer grootalarm, maar gelukkig was het weer gauw veilig. Gewerkt tot 6 uur. Met de trein van 7.05 zijn we naar Lichtenau gegaan.

Zaterdag, 30 september
We zouden vanmorgen met de trein van 5.47 uur naar Kassel gaan, die misten we echter, en zijn toen met 6.35 uur meegegaan. De trein reed net, toen die Duitser die bij ons was zei, dat hij geen brood voor ons kon krijgen. Hals over kop ben ik er toen in Lichtenau-stad weer uitgegaan. Op de fabriek ben ik naar de meester en de “Auslander-Mart” gegaan, en kreeg toen al gauw het brood voor ons allemaal, n.l. “Speer-Zulage”, 1000 gr. brood, boter en worst, en onze koude verpleging, 1000 gr. brood, boter en worst. Om 13.07 uur vertrok ik weer naar Kassel. Net vertrokken we, toen er grootalarm werd geblazen, daardoor hadden we 1½ uur oponthoud. Om 4 uur was ik pas op het werk, en om 6.30 uur mochten we weer weg. ’s Avonds nog een fijne douze genomen, en toen direct het bed in.

Dinsdag, 1 augustus
Gewerkt tot 8 uur. Vanavond brief 88 van 23 Juli ontvangen. Na een douze te hebben genomen, heb ik een briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: “Speer-Zulage”. De dag is zonder nieuws verlopen.

Woensdag, 2 augustus
Het was vandaag mooi weer, en dus was er weer vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Vandaag geld gestort voor “Het Volk”. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Vanmiddag ben ik nog op het station geweest, om te kijken of er een pakket voor me was, en er was er één voor me. Ik kreeg het echter niet mee, omdat er nog geen vrachtbrief voor was. Wel kreeg ik 2 pakketten voor Muller mee.

Donderdag, 3 augustus
Gewerkt tot 8 uur. In de middagpauze ben ik op station geweest voor m’n pakket. Het was echter gesloten tot 2 uur, en was dan geopend tot 6 uur, dus ik heb nooit geen tijd om er naar toe te gaan. Ik heb toen aan den meester gevraagd, of ik even naar het station mocht, Hij stemde direct toe. M’n pakket wilden ze echter nog niet afgeven, er was nog geen vrachtbrief voor. Eindelijk nadat de stationschef er bij was gekomen, kon ik het dan meenemen. Het was pakket 15 (0,80 R.M.). Het was weer een moorddadig pakket, hoofdzakelijk geroosterd brood en koek. Alles was nog goed. ’s Avonds brief 89 van thuis ontvangen, van 28 Juli. M’n pakket, hetwelk ik verleden week Dinsdag heb afgezonden, was in 2 dagen over. Vanmiddag vooralarm.

Vrijdag, 4 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond brief van Bob ontvangen en een brief naar huis geschreven.

Zaterdag, 5 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Eerst zeiden ze vanmorgen, dat we om 6 uur klaar zouden zijn, maar zoals gewoonlijk moesten we toch weer langer blijven. Vanmiddag hebben we nog een kort poosje grootalarm en vooralarm gehad. ’s Avonds heb ik direct een fijne douze genomen. Ook hebben we vanavond een nieuwe kamergenoot er bij gekregen, n.l. een Fransman. Hij is pas 3 weken in Duitsland.
 
Zondag, 6 augustus
Vannacht vooralarm. We hebben vandaag onze 14 daagse vrije Zondag. Om circa 9 uur ben ik opgestaan, en heb ik me lekker gewassen. Na wat te hebben gegeten, zijn we onze koude verpleging gaan halen, bestaande uit: 1000 gr. bruinbrood, 500 gr. witbrood, jam, boter, worst en kaas. Daarna heb ik de brief naar huis, van Vrijdagavond, afgemaakt. Ons middageten bestond vanmiddag uit aardappelen met kool, en pudding toe. De middag heb ik doorgebracht met het schrijven van een briefkaart naar huis, en naar Bob, en zonnebaden in het grasveldje naast de barak. Ongeveer 15 minuten is het vooralarm geweest vanmiddag. Het is vandaag een fijne en mooie dag geweest.

Maandag, 7 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag heb ik m’n horloge uit de reparatie terug gekregen, een Duitser heeft het gemaakt voor me. Voor de zak meel uit m’n pakket, heb ik bij de bakker 1½ kg. brood gekregen, want pannekoeken kan ik er toch niet van bakken hier. Vanavond brief 90 van thuis ontvangen. Het geld, hetwelk ik op 19 Juli heb verzonden, hebben ze thuis op 31 Juli ontvangen.

Dinsdag, 8 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond uit de fabriek direct een douze genomen. Daarna heb ik een briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: “Speer-Zulage”.

Woensdag, 9 augustus
Vanmorgen was er twee maal vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Op de fabriek wordt de laatste paar dagen maar weinig gewerkt, want er zijn een hoop ontbrekende onderdelen. Vanavond alweer een brief van thuis ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood + circa 300 gr. extra, boter en worst.

Donderdag, 10 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Na een douze te hebben genomen, heb ik een briefkaart naar huis geschreven.

Vrijdag, 11 augustus
Gewerkt tot 7 uur. ’s Avonds hebben we een wandelingetje gemaakt naar Walburg.

Zaterdag, 12 augustus
We hebben vandaag weer rare werktijden gemaakt. We begonnen al om 7 uur ’s morgens, tot 12 uur ’s middags. We zijn toen naar huis gegaan, omdat er geen materiaal was, en dus de vleugels niet opgeladen konden worden. ’s Avonds om 6 uur zijn we toen weer begonnen, en werkten de nacht door. Om tien minuten voor twaalf ‘s avonds werd er grootalarm geblazen, en hebben toen een half uurtje in het lager gezeten. Met vooralarm zijn we weer naar de fabriek terug gegaan. Vanmiddag heb ik verschillende zakken met bloem uit m’n kast bijééngescharreld, en het geruild voor brood bij den bakker. Ik kreeg er 2 kg. voor.

Zondag, 13 augustus
Vannacht doorgewerkt, tot ’s middags 12 uur. Nadat ik gegeten had, ben ik me gaan wassen en scheren, en heb toen nog een paar uurtjes in de zon liggen slapen. Onze etensbonnen zijn weer eens een keer veranderd, we hebben nu n.l. weer een heel boekje, en 2 avonden in de week vervalt nu het avondeten waarschijnlijk.

Maandag, 14 augustus
Vannacht is er een poosje vooralarm geweest. Gewerkt tot 7 uur. Avondeten hebben we vandaag niet gehad, omdat we vandaag brood kregen. Dat zal in het vervolg zo blijven, dus we gaan er niet op vooruit. Vanavond brief van thuis ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en jam en 15 cigaretten (1,20 R.M.).

Dinsdag, 15 augustus
Vanmorgen om half elf werd er vooralarm geblazen, en om elf uur werd het grootalarm, hetgeen circa drie kwartier duurde, waarna het weer vooralarm werd. Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: geld over de maand Juli, n.l. 205 R.M. en “Speer-Zulage”. Het nieuws, wat vandaag de ronde in de hal deed, is: Parijs gevallen en Amerikaanse landingstropen in Zuid Frankrijk.

Woensdag, 16 augustus
Evenals de voorgaande dag, alarm. Van 9.30-12.30 uur hebben we buiten doorgebracht. Er is toen resp. geblazen: vooralarm, grootalarm, vooralarm, grootalarm en vooralarm. Er zijn geweldig veel vliegtuigen overgekomen, ik schat het op 400 à 500 toestellen. Ook hebben we nog een jager neer zien schieten, maar of het een Engelse of een Duitser was, konden we niet zien. Gewerkt tot 7 uur. Op de fabriek hebben we zeep en zeeppoeder gekregen (0,36 R.M.). Tussen de middag heb ik m’n pakket no. 16 gehaald (1,- R.M.). Vanavond briefkaart van Adrie van Niekerk ontvangen.

Donderdag, 17 augustus
Vannacht vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. We hebben er vandaag 9 machines uitgegooid, in 12 uur tijd, maar het was flink doorwerken, want anders moesten we vanavond langer blijven. Na een douze genomen te hebben en m’n eigen te hebben geschoren, zijn we ons avondeten gaan nuttigen, ze hebben schijnbaar ingezien dat het toch een beetje te gek is, twee maal per week geen avondeten. Briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood + circa 300 gr. extra, boter en worst. We lagen net een half uurtje op bed, toen er grootalarm geblazen werd. Na een kwartiertje was het weer veilig.

Vrijdag, 18 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond 2 brieven van thuis ontvangen en een briefkaart van Henk Hagoort. Aan Adrie van Niekerk heb ik nog even een kaartje geschreven.

Zaterdag, 19 augustus
Vannacht vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Het was vandaag weer benauwd warm, en was blij dat ik in het lager was, en een douze kon nemen. Vanavond heb ik alvast maar een begin gemaakt aan de tweede brief van deze maand naar huis.

Zondag, 20 augustus
Een vrije Zondag, dus lekker uitgeslapen vanmorgen, een haast ongekend genot. Na m’n eigen te hebben gewassen en een stukje te hebben gegeten, heb ik de brief van gisteren afgemaakt. Na het middageten heb ik een overhemd uitgewassen. Willem de Wolf is a.s. Dinsdag jarig en heeft vanmiddag alvast maar getrakteerd op flessen bier en wijn, en thee met koek. Onze Poolse buurman was ook aanwezig met z’n mandoline. ’s Avonds zijn we de bergen een eindje in wezen wandelen. Ook deze dag was het weer erg warm. Toen we daar in de bergen lagen, zagen we een geweldige rookontwikkeling, waarschijnlijk is de machinefabriek in de lucht gevlogen. Vanaf vanavond 7 uur tot morgenochtend 7 uur heb ik luchtbeschermingsdienst. Bij alarm moet ik dan naar de fabriek.

Maandag, 21 augustus
Onder het middageten was er vooralarm. Gelukkig werd het weer gauw veilig, want een paar uren alarm konden we niet hebben, anders moesten we vanavond weer langer blijven. Gewerkt tot 7 uur. Om half negen was er echter pas soep. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter en worst.

Dinsdag, 22 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: “Speer-Zulage”. Vandaag geld naar huis gestuurd.

Woensdag, 23 augustus
Gewerkt tot 10 uur. We moesten ons programma afwerken, het waren nog 11 vleugels. Tot de middag hebben we zonder materiaal gezeten, daarom werd het zo laat. Het zijn tevens de laatste vleugels die gemaakt zijn, want hal 51 heeft een paar dagen niet gewerkt, oorzaak, geen materiaal, zodat wij nu zonder vleugels zitten. Morgen hebben we daarom vrij. Vanavond was er een brief van thuis voor me.

Donderdag, 24 augustus
Vanmorgen eens lekker uitgeslapen, want we hebben een vrije dag wegens materiaalschaarste. Uit bed ben ik direct een fijne koude douze gaan nemen, en m’n eigen geschoren. Daarna heb ik een briefkaart naar huis en Bob geschreven en tegelijkertijd wat pap gekookt. Om half elf werd er grootalarm geblazen, hetgeen gevolgd werd door resp. vooralarm, grootalarm, vooralarm en veilig. Het eten was niet veel bijzonders, daarom hebben we maar gauw een pan bruine bonen gekookt. De Poolse kapper heeft vanmiddag m’n haar geknipt. ’s Avonds hebben we nog een biertje gedronken in Walburg. Uitdeling: 1000 gr. brood + ca. 500 gr. extra, boter, worst, jam en suiker.

Vrijdag, 25 augustus
Gewerkt tot 7 uur. De ganse morgen hebben we een beetje rondgeslenterd, want er was nog geen vleugel klaar. Na de middag konden we eindelijk een beetje gaan werken. Vanavond brief van ds. Verkerk ontvangen.

Zaterdag, 26 augustus
Vannacht vooralarm. ’s Morgens om circa 11 uur was het weer vooralarm. De Duitsers hebben tot Maandag verlof, zodat er in onze afdeling nog maar 2 Duitsers over zijn, heerlijk rustig. De dag is verder zonder nieuws verlopen. Gewerkt tot 7 uur. Op de fabriek konden we allemaal 1 pond jam kopen (2,70 R.M.).

Zondag, 27 augustus
Vannacht vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een briefkaart naar huis geschreven. Het nieuws, dat ons vandaag bereikte is, dat ¾ deel van Frankrijk bezet is. Deze mededeling is echter onofficieel!

Maandag, 28 augustus
Vannacht vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond 2 brieven van thuis ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en kaas.

Dinsdag, 29 augustus
Gewerkt tot 7 uur. We hebben vanavond onze worst van gisterenavond gehad, en onze “Speer-Zulage”. Vandaag pakket no. 17 ontvangen. Het bevatte o.a. 1 kaasje, 1 paar gerepareerde schoenen, 1 pakje shag, 1 pakje cigaretten, 1 boek en wat kleine koeken en geroosterd brood. Alles was nog in orde. Na het uitgepakt te hebben, heb ik nog een briefkaart naar huis geschreven. Op bed hebben Herman en ik verschillende oude Engelse melodieën liggen fluiten, een herinnering aan de goeie ouwe tijd. Om circa 11 uur is er nog even vooralarm geweest. Vandaag geld naar huis gestuurd, want ik heb een beetje te veel van dat spul in m’n zak.

Woensdag, 30 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Vandaag cigaretten gehad, 12 stuks, 50 pfennig. Het nieuws van vandaag is, dat Roemenië door de Russen is veroverd, het is echter nog onofficieel. Briefkaart van Adri van Niekerk ontvangen. ’s Avonds tegen 12 uur is er nog een paar minuten vooralarm geweest.

Donderdag, 31 augustus
Gewerkt tot 7 uur. Uit de fabriek gekomen, zijn we direct in de rij gaan staan voor brood (1000 gr. + ca. 300 gr. extra), boter, worst, kwark, jam en suiker. Dat duurde zo ongeveer 40 minuten, want alles gaat zo vlot hier. In het lager gekomen zijnde, heb ik een douze genomen en me geschoren. Nadat m’n brood was gesneden voor morgen kon ik gelijk in bed kruipen. De avond is op zo’n manier gauw om.

Donderdag, 1 juni
We hebben een rustige nacht en een rustige dag gehad. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond brief van thuis ontvangen, en tegelijk een briefkaart terug geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst.

Vrijdag, 2 juni
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond hebben we een lekkere pan pap gekookt. Toen we het hadden opgegeten, was gelijk de avond om en konden we naar bed gaan.

Zaterdag, 3 juni
Gewerkt tot 7 uur. In het lager aangekomen, ben ik met nog een jongen naar de post geweest, om te kijken of er pakketten waren, er was echter niets voor ons. Toen ik op de kamer kwam, zeiden ze me, dat er wel een pakket voor me was, en het was zo, no. 12. Het was een echt Pinksterpakket. Het bevatte o.a. een ½ pond boter, een stuk kaas en een half pakje shag. Ook waren er nog 2 brieven voor me, n.l. één van thuis en één van Bob. ‘s Avonds hebben we nog een pan pap gekookt. Uitdeling: cigaretten, 30 stuks, 2,25 R.M. Vandaag is pakket no. 4 naar huis afgezonden.

Zondag, 4 juni
Ik ben de Zondag begonnen, met eens lekker uit te slapen. Daarna ben ik m’n koffer op gaan ruimen, want het was daar een geweldige rommel in,. Na een lekker stukje te hebben gegeten, ben ik me gaan scheren en wassen. Na het nuttigen van het middageten, ben ik een brief naar huis en een briefkaart naar Bob gaan schrijven. De rest van de dag heb ik verder doorgebracht met eten, roken en op m’n bed liggen. Kortom, ik heb vandaag een fijne rustige dag gehad.

Maandag, 5 juni
Gewerkt tot 7 uur. Vandaag heb ik van een Italiaan een rugzak overgenomen voor 30 cigaretten, voor het geval dat ik naar een andere plaats moet verhuizen, want anders kan ik m’n rommel niet bergen. We gingen vanmorgen met mooi weer weg, en kwamen vanavond met regen terug. Ook had ik weer 2 brieven, n.l. één van thuis, en één van Henk Hagoort, met 4 kg. bonnen erin. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, kaas, worst en suiker.

Dinsdag, 6 juni
Gewerkt tot 7 uur. Het onderwerp van de dag was vandaag de invasie. Vannacht om kwart voor twaalf is de invasie begonnen. Vanavond hebben we erwten en pap gekookt, want het avondeten was weer niet veel bijzonders. Uitdeling: 2 pakken zeeppoeder en een stukje zeep op de "warenbezugcarte" (0,87 R.M.).

Woensdag, 7 juni
Gewerkt tot 7 uur. We hebben vandaag weer eens niets gedaan, want er is geen materiaal meer. De dag is vandaag rustig en zonder nieuws verlopen.

Donderdag, 8 juni
Gewerkt tot 7 uur. De dag is weer rustig verlopen. Er was niet veel nieuws vandaag. Vanavond een briefkaart naar huis geschreven. Het eten was vandaag twee maal uitstekend, hoe bestaat het! Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst, en de "Speer-Zulage".

Vrijdag, 9 juni
Gewerkt tot 7 uur. Het eten was vandaag weer goed. Vanavond had ik 3 brieven en een briefkaart, n.l. één van Pa, één van Maa, één van ds. Huts en een briefkaart van Adri van Niekerk. Hij maakt het daar erg goed, en het eten is er ook best. Uitdeling: jam.

Zaterdag, 10 juni
Gewerkt tot 7 uur. Het is nog steeds slapjes met het werk. De vleugels hebben ze nu al op de grond gelegd, omdat alle wagens vol zijn, en er komen nog steeds geen rompen af. Er is vandaag geen nieuws van het front, dus we wachtten maar af. Vanavond weer 30 cigaretten gekregen, 2,25 R.M. Tot slot van de dag hebben we nog een pan pap gekookt.

Zondag, 11 juni
Vannacht groot alarm. Gewerkt tot 18 uur. In het lager gekomen, ben ik eerst gaan eten, het was vanmiddag goed, n.l. aardappelen, krootjes en saus, met nog pudding na. Na m’n eigen te hebben gewassen, ben ik een briefkaart naar huis en een brief naar Adrie v. Niekerk gaan schrijven. Toen ik later op bed een cigaret lag te roken, viel ik in slaap. Ballering was vanmiddag zo leuk om brieven nat te spuiten. Toen hij weg was, hebben we zijn bed gesloopt, en alles verstopt, en z’n kast dicht gespijkerd. Hij ging knapjes te keer toe hij het zag.

Maandag, 12 juni
Vannacht vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Vandaag heeft onze kamer de schoonmaakbeurt gehad. Van de fronten was er geen nieuws. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter en worst. De eerste brief van thuis, tijdens de invasie ontvangen, en een briefkaart van Kees Rietveld.

Dinsdag, 13 juni
Gewerkt tot 9 uur. In het lager gekomen zijnde, heb ik eerst m’n goed gehaald, waarvoor ik verschillende bonnen op de fabriek had gekregen, n.l. 1 paar houten schoenen, 2 paar sokken en een lange onderbroek (19,50 R.M.).

Woensdag, 14 juni
Gewerkt tot 9 uur. Vandaag van m’n "Gruppenführer" 1 kg jam (5,40 R.M.) overgenomen, want ik had niets meer op m’n brood. M’n kameraad "Steek" had vanavond pannekoeken gebakken, dus ik kon gelijk aanvallen toen ik thuis kwam. De dag is verder rustig verlopen.

Donderdag, 15 juni
Gewerkt tot 9 uur. ‘s Avonds op het lagerbureau in ontvangst genomen 1 paar sokken 1 paar bretels 1 wollen das (Speer) Daarna heb ik m’n eigen nog gauw even geschoren, en ben toen snel in bed gekropen. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst.

Vrijdag, 16 juni
Vannacht was er vooralarm. Gewerkt tot 9.30 uur. Uitdeling: jam. 20 cigaretten 50 gr. tabak 2,25 R.M.

Zaterdag, 17 juni
Gewerkt tot 11.15 uur. Brief van thuis ontvangen.

Zondag, 18 juni
Vanmorgen nog een poosje vooralarm gehad. Gewerkt tot 10.45 uur.

Maandag, 19 juni
Vandaag ben ik de dag anders begonnen. Om half zeven ben ik opgestaan, gewassen en gegeten, en ben toen eerst een briefkaart naar huis gaan schrijven. Om 8.30 uur was ik toen op de fabriek, maar ze zeiden er niets van. Vanmorgen vooralarm geweest. Gewerkt tot 9 uur. Vanavond brief van Bob ontvangen. Ook heb ik m’n geld voor de maand Mei ontvangen, n.l. 219 R.M. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en goede kaas.

Dinsdag, 20 juni
‘s Avonds doorgewerkt. Het eten was vanavond goed, en ‘s avonds om 12 uur kregen we weer tamelijk goede soep, met 2 sneden brood met spek. Per man hebben we in het lager ½ fles wijn gehad, 1,50 R.M.

Woensdag, 21 juni
Vannacht doorgewerkt tot ‘s avonds 9 uur. Ik had er dus weer 38 uur van gemaakt. Vanmorgen resp. vooralarm, groot alarm en vooralarm, zodoende werd het later vanavond. Uitdeling: "Speer-Zulage".

Donderdag, 22 juni
Gewerkt tot 10 uur. Toen ik op de kamer kwam, was er een pakket voor me, no. 13, van thuis. Bij het licht van een kaars heb ik het toen uit zitten pakken. Er zat dit keer veel geroosterd brood in. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst.

Vrijdag, 23 juni
Vandaag 1 jaar in Duitsland. Ik heb vanmiddag, in plaats van te gaan eten, een briefkaart geschreven naar huis, want anders heb je er helemaal geen tijd voor. Gewerkt tot 10 uur. M’n kameraad Arie Stekelenburg, is vandaag bij ons in de groep gekomen, want we hadden het veel te druk. Bijna elke dag krijgen we meer werk op. We moeten nu al 8 machines per dag leveren.

Zaterdag, 24 juni
Gewerkt tot 10 uur. Uitdeling: jam.

Zondag, 25 juni
Gewerkt tot 10 uur. Om ongeveer 11 uur ‘s avonds was er nog een poosje vooralarm.

Maandag, 26 juni
We moeten vandaag 10 vleugels klaarmaken. Om half negen, hadden we echter nog niets gedaan, en het zag er naar uit, dat we tot tien uur nog wel rond konden lopen. Ik ben toen naar den meester gegaan, en heb toen gevraagd of we weer weg konden. Om 9 uur mochten we toen weg. In het lager gekomen, ben ik eerst een brief naar huis gaan schrijven, m’n dagboek van de vorige week bijgeschreven, want daar heb ik geen tijd voor gehad, en m’n kast een beetje opgeruimd. Om 2 uur ‘s middags zijn we toen weer begonnen, tot ‘s nachts 12 uur. Twee brieven van thuis ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, worst en jam.

Dinsdag, 27 juni
We lagen vannacht net een minuut op bed, toen er vooralarm werd geblazen. Na ongeveer 3 minuten werd het groot alarm. "Steek" en ik zijn toen naar "de zandgroeve" gelopen. Het was weer tamelijk gauw vooralarm en veilig. ‘s Morgens om 10 uur zijn we weer begonnen, tot ‘s nachts 1.30 uur. Om 11 uur ‘s avonds hadden we ons al gewassen, maar de meester kwam zeggen, dat we nog één vleugel klaar moesten maken. We gingen toen ‘s nachts om half twee naar het lager. Uitdeling: jam.

Woensdag, 28 juni
Vannacht om 1.30 uur klaar. ‘s Morgens om 10.30 uur zijn we weer begonnen. We moesten 13 vleugels afmaken, dan pas mochten we naar huis. Ze zijn vandaag echter niet klaar gekomen.

Donderdag, 29 juni
Vannacht om twintig minuten voor twaalf was er alarm 15. Dat was onze eerste pech, want we konden om 1 uur al klaar zijn. Het duurde echter maar 10 minuten. Na verloop van een half uurtje was er weer 15. Er was toen resp. vooralarm, veilig, vooralarm en veilig. Om 3 uur konden we weer aan den slag gaan. Circa 5 uur gingen we naar het lager. Ik had goed en wel de slaap te pakken toen er vooralarm en groot alarm werd geblazen. We zijn toen naar de zandgroeve gegaan. Na circa 3 kwartier werd het weer vooralarm. Ik ben toen weer in m’n bed gekropen, en stond om 4 uur pas weer op. Na wat capucijners te hebben gekookt, heb ik briefkaarten geschreven naar huis, Bob en een brief naar Henk Hagoort. Brief van Henk Hagoort ontvangen met 3 kg brood. Uitdeling: 1000 gr. brood, worst, boter en suiker.

Vrijdag, 30 juni
Gewerkt tot 4 uur. We hebben vandaag niets anders gedaan dan het materiaal en de werkbanken in de wagens te laden, want we gaan verhuizen. Na het eten hebben we gewacht tot we weg konden. In het lager gekomen, ben ik gelijk m’n koffers gaan pakken. Het was een hele pakkerij en ik kon het maar net aan bergen. Uitdeling: 50 gr. Belgische tabak en 20 cigaretten en een pakje vloeitjes (3 R.M.). Dit was alleen voor goede arbeiders.

Maandag, 1 mei
Ik ben vandaag begonnen met eens lekker lang op m’n bed te blijven liggen. Adri heeft in die tussentijd aardappelen geschild, en de croten waren vannacht lekker gaar gekookt. Daarna hebben we buiten een vuurtje gestookt, en zijn lekker aan het koken geslagen. Toen dat opgegeten was zijn we pannekoeken gaan bakken, maar dat was een hopeloze mislukking, want het beslag bestond uit: roggenbloem, regeringsbloem, melkpoeder en panko. We hebben toen van het beslag maar pap gekookt, maar ook dat smaakte niet. ‘s Middags briefkaarten geschreven naar huis, Bob, Kees en Henk. Later heb ik ook nog een brief naar huis geschreven, want Adri stuurt een pakket naar huis. Om 6 uur nog een kwartiertje vooralarm gehad. Het avondeten was 1000 gr. brood, een ½ pakje boter en worst.

Dinsdag, 2 mei
Gewerkt tot 7 uur. De gehele dag heb ik bijna niets gedaan, omdat er geen materiaal is. De dag is verder rustig en zonder alarm verlopen.

Woensdag, 3 mei
Gewerkt tot 7 uur. Na het werk ben ik direct naar de kapper gegaan, want dat was hard nodig. Uitdeling: 1000 gr. brood en worst. Om 6 uur is er nog een poosje vooralarm geweest.

Donderdag, 4 mei
‘s Morgens om 10 uur werd er vooralarm gegeven, en om half elf groot alarm. Na 20 minuten was het echter al weer vooralarm en om half twaalf was het weer veilig. We mochten nu 15 minuten na het signaal veilig op de fabriek zijn. Dit is pas veranderd, want eerst was het 15 minuten na vooralarm (vorentwarnung). Gewerkt tot 7 uur. ‘s Avonds een briefkaart naar huis geschreven en pannekoeken gebakken.

Vrijdag, 5 mei
Gewerkt tot 7 uur. ‘s Avonds uitdeling: 1000 gr. brood, boter, kaas en suiker. Ook hebben we onze wekelijkse cigaretten gekregen (20 stuks, 1.50 R.M.).

Zaterdag, 6 mei
Het werk op de fabriek is nog steeds bar weinig. Vanmorgen heb ik eerst een vleugel klaar gemaakt, toen ik voor m’n baas een sleutel moest gaan maken. Om 12.30 uur mochten we allemaal naar huis gaan, want ze wisten geen raad meer met ons. Nadat ik m’n eigen had gewassen en geschoren, ben ik pannekoeken gaan bakken. De avond hebben we doorgebracht met het ophalen van herinneringen en toen het licht brandde met elektrische Hawaïangitaar muziek. Uitdeling: jam.

Zondag, 7 mei
Vannacht vooralarm. Vanmorgen lekker uitgeslapen. Om circa 10 uur opgestaan. Na m’n eigen te hebben gewassen, heb ik een kopje thee gezet, en m’n ontbijt genuttigd. In die tussentijd was het weer een keer vooralarm geweest. Daarna heb ik een brief naar huis, een briefkaart naar Leo Dekker en een briefkaart naar Rienus Snaterse geschreven. De verdere dag heb ik zo’n beetje doorgebracht met op m’n bed liggen, roken, eten en koken.

Maandag, 8 mei
Vanmorgen 3 maal vooralarm geweest. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een briefkaart naar huis geschreven. We hebben geen koude verpleging gekregen, want het brood was niet besteld bij den bakker, zeiden ze. Dinsdag, 9 mei Gewerkt tot 7 uur. Vanavond heb ik weer een goede avond gehad, want toen ik op de kamer kwam, lagen er 2 brieven van thuis en een pakket no. 10 voor me. Het pakket was half open, maar m’n werkbroek en jas zaten er nog in. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, kaas en worst.

Woensdag, 10 mei
Vanmorgen 2 maal vooralarm geweest. We hebben vandaag in onze groep 2 Italianen erbij gekregen. Ze zijn erg langzaam, kunnen het werk niet en verstaan niets, dus het is niet makkelijk, om daar mee om te gaan. Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: jam.

Donderdag, 11 mei
Gewerkt tot 7 uur. Vanmorgen was het nog even vooralarm. Het middageten was weer bar slecht, en het avondeten was ook niet veel bijzonders, en daarbij kwam nog, dat het ‘s avonds na 10 uur pas kwam, dus het was weer mooi.

Vrijdag, 12 mei
Om 12.45 uur werd er groot alarm geblazen. Na het veilig blazen zijn we weer terug gegaan. We waren net op de brug, toen er voor de tweede maal groot alarm werd gegeven, en zijn toen maar naar het lager gegaan. Na eerst een stukje te hebben gegeten, begonnen ze geweldig te schieten. Een vliegtuig kwam er geweldig laag over, maar ze konden hem niet raken. Direct daarna kwam er een Engelsman tussen de bergen door vliegen, ik schatte hem op circa 40-50 meter hoogte, er werd echter niet op geschoten. Daarna heb ik nog een brief naar huis geschreven. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond 2 brieven van thuis en één van Rienus Snaterse ontvangen. Uitdeling: cigaretten, 20 stuks, 1.50 R.M.

Zaterdag, 13 mei
Net na het middageten werd er vooralarm geblazen, hetwelk circa 1½ uur duurde. Op de fabriek is het een rommeltje. M’n "Gruppenfuhrer" is "Vorarbeiter" geworden, en is dus bij ons uit de groep. In plaats dat we nu minder werk krijgen, wordt er nog een beetje aan toegevoegd. De Duitser die nu de baas is over onze groep, neemt al het werk maar aan, hoewel we het niet aan kunnen. Dat ben ik zat geworden, en ben naar den meester gegaan. Hij zei, dat het inderdaad zo niet ging, en dat ik de groep maar moest gaan leiden, dus we wachten nu maar af. Gewerkt tot 8.30 uur. Vanavond hebben we echte koffiebonen gekregen (50 gr., 0,50 R.M.).

Zondag, 14 mei
Gewerkt tot 5 uur. Adri had vanmiddag capucijners en aardappelen gekookt. Het kwam goed van pas, want het avondeten was weer niet veel. Deze week heb ik in het totaal 4 maal van de keuken gegeten, de rest was haast niet te eten.

Maandag, 15 mei
Gewerkt tot 7 uur. De dag is rustig verlopen. Vanavond een brief van Bob ontvangen. Ook hebben we vandaag weer geld ontvangen, n.l. 180 R.M. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, 500 gr. witbrood en suiker.

Dinsdag, 16 mei
Gewerkt tot 7 uur. We hebben vanavond pap gekookt op onze nieuwe kookgelegenheid, er staan n.l. 2 fornuizen op een lege kamer. Het kookt er moorddadig. Op onze kamers mogen we de kachels niet meer stoken. Uitdeling: jam.

Woensdag, 17 mei
Vannacht is er vooralarm geweest, ik heb er echter niets van gehoord. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond zijn we weer eens een keer verhuisd, en zitten nu in barak 7 kamer 7. Om circa 9 uur was ik klaar, en heb toen Adri z’n spulletjes ook versleept. Ik was blij dat alles er was. Vandaag de Speer toelage gekregen. Brief van thuis ontvangen.

Donderdag, 18 mei, Hemelvaartdag
Gewerkt tot 11 uur ‘s morgens. Er was geen materiaal, daarom zijn we om 11 uur weggegaan, en moeten vanavond om 7 uur weer beginnen, tot morgenavond 7 uur. Vanmiddag bij Jean op de kamer een brief naar huis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst.

Vrijdag, 19 mei
Deze nacht heb ik doorgewerkt, tot ‘s morgens 11 uur. Toen ik in het lager kwam, ben ik direct maar in bed gekropen. Om half twee werd er resp. vooralarm, groot alarm en vooralarm geblazen, hetgeen ongeveer een half uur duurde. Ik heb er echter niets van gehoord. Om 7 uur zijn we weer op de fabriek begonnen, met de bedoeling, tot morgenochtend te werken, maar aangezien er geen vleugels gekomen waren, zijn we om 11 uur weer weggegaan. In die circa 4 uur tijd hebben gedaan. Piet Wetter heeft vandaag 100 mark voor me naar huis gestuurd. Briefkaart van Henk Hagoort ontvangen. Uitdeling: cigaretten, 20 stuks, 1,50 R.M.

Zaterdag, 20 mei
Om 7 uur ‘s morgens begonnen en om 13 uur konden we weer weggaan omdat er weer hoegenaamd geen werk was. ‘s Avonds om 7 uur zijn we weer begonnen en hebben de nacht doorgewerkt.

Zondag, 21 mei
Vannacht doorgewerkt, tot vanmiddag 15.30 uur. We hadden al om 11 uur vrij kunnen zijn, maar we hadden pech, omdat er een paar uur geen lucht was, zodat we niet konden boren. ‘s Middags om 12 uur werd er groot alarm geblazen, hetgeen ongeveer 15 minuten duurde. Na het vooralarm was het ook weer gauw veilig. Later op de middag is er nog een keer vooralarm geweest. We zijn vandaag weer eens een keertje van kamer veranderd, en liggen nu op kamer 6, barak 7. Adri en ik hebben ‘s avonds nog een broodje gebakken.

Maandag, 22 mei
De dag begon met vannacht vooralarm, ik heb er echter weer niets van gehoord. Gewerkt tot 10 uur. Toen ik op de kamer kwam ben ik eerst eens lekker gaan eten en de brief van ds. Elzinga gelezen, die ik vanavond ontvangen heb. Vanmorgen was er nog resp. groot alarm en vooralarm. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en kaas.

Dinsdag, 23 mei
Vandaag 11 maanden in Duitsland. Vannacht is er nog een poosje groot alarm en vooralarm geweest, er is gelukkig weer niets gebeurt. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond pakket no. 11 in goede staat ontvangen. Uitdeling: jam.

Woensdag, 24 mei
Vanmorgen om 7 uur begonnen en waren vanmiddag om 13 uur klaar. ‘s Avonds om 19 uur moesten we echter weer terugkomen, en hebben toen de hele avond doorgewerkt. Overdags kun je niet werken, omdat er geen vleugels zijn, maar toch moet je komen, en dan moet je meestal ‘s nachts doorwerken.

Donderdag, 25 mei
Vannacht doorgewerkt tot ‘s middags 13 uur. Van 2-3 ¼ uur was er nog luchtgevaar 15, en zijn we naar de stokerij gegaan want de hal is niet verduisterd. ‘s Avonds om 19 uur zijn we weer begonnen, en hebben de hele avond doorgewerkt. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Vanmiddag een briefkaart naar huis geschreven, en nog een paar uurtjes geslapen. Uitdeling: cigaretten:30 stuks, 2,25 R.M. Ook hebben we vanmiddag onze "Speer-Zulage" gekregen.

Vrijdag, 26 mei
Jean en ik waren vannacht om half één klaar. We hebben toen ons op de fabriek geschoren en een douche genomen. Om ongeveer 2 uur ging ik naar bed. ‘s Morgens om 8 uur ben ik toen weer begonnen, maar wanneer ik er mee uitschei, weet ik nog niet, want we moeten 17 machines klaar maken, dan mogen we pas naar huis.

Zaterdag, 27 mei
Vannacht doorgewerkt. Er was nog een half uurtje luchtgevaar 15, en hebben toen in de stokerij zitten slapen. De jongens van de kamer hebben vanmorgen brood voor me meegebracht, want de hele nacht hebben we niet gegeten, alleen om 12 en 7 uur een sneetje brood, daar moet je de hele nacht op werken. Ook brachten ze nog een brief van thuis voor me mee.

Zondag, 28 mei, 1ste Pinksterdag
Vannacht doorgewerkt. Om 11 uur vanmorgen waren de 17 machines klaar, en konden we weg gaan. In het totaal heb ik nu 52 uur aan een stuk gewerkt. Na het eten zijn we pas naar het lager gegaan, want in de Duitse cantine was er vanmiddag buitengewoon goed eten voor ons. Van 3 tot 7 uur heb ik een beetje geslapen. Ondertussen was er nog resp. vooralarm, veilig, vooralarm, groot alarm, vooralarm en veilig. Ik heb er echter niets van gehoord. Het is vandaag schitterend weer geweest.

Maandag, 29 mei, 2de Pinksterdag
Tot 7 uur op het vliegveld gewerkt. Vanmiddag nog een poosje vooralarm gehad. Na ‘s avonds lekker te hebben gegeten en gewassen (het was vandaag erg warm), ben ik een briefkaart naar huis gaan schrijven. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, 500 gr. witbrood en jam.

Dinsdag, 30 mei
De Dinsdag begon met vannacht vooralarm. Ik hoorde er natuurlijk weer niets van. Om half elf werd er groot alarm geblazen, hetwelk ongeveer een half uur duurde. Daarna is het nog even vooralarm geweest. In de middagpauze was het weer een keer vooralarm. Vandaag zijn m’n vrienden Adri van Niekerk en Jan Veldkamp naar Frankenberg vertrokken. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een pakket in orde gemaakt, om naar huis te sturen.

Woensdag, 31 mei
Natuurlijk vannacht weer vooralarm. Om half elf voor de tweede maal vooralarm, en om elf uur groot alarm. We hebben toen ongeveer drie kwartier lekker in de zon gezeten, tot er vooralarm geblazen werd. ‘s Middags hebben we nog tweemaal vooralarm gehad. Vanmorgen was het warm weer, en vanmiddag onweerde het en regende het. Vanmiddag onze "Speer-Zulage" gekregen.

Zaterdag, 1 april
Circa half negen vanmorgen vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Er is vandaag bekend gemaakt dat we morgen naar Lohfelden gaan verhuizen, dus het was koffers pakken geblazen. We waren er nog niet helemaal mee klaar, toen we vooralarm kregen, en direct daarop groot alarm, hetwelk ongeveer een half uur duurde. Na nog een kwartiertje vooralarm gehad te hebben konden we weer gaan slapen.

Zondag, 2 april
Gewerkt tot 12 uur. Vanaf het werk zijn we eerst naar het oude lager gegaan, gegeten, enkele kleinigheden nog van de kamer gehaald en toen op stap gegaan naar Lohfelden, circa ¾ uur lopen. Ook was er een pakket voor me no. 7, hetwelk Rienus Spoktman voor me heeft gehaald. Onze nieuwe kamer is veel kleiner dan de oude, en toch liggen we met 20 man. Ook kunnen we niet meer koken, want we hebben een kachel met van boven bedekt met stenen plaatjes, kortom, we zijn er op achteruit gegaan. We moesten vannacht zonder dekens slapen, omdat ze er nog niet waren, dus hebben we ons maar niet uitgekleed. Vanmiddag briefkaart naar huis geschreven.

Maandag, 3 april
We zijn vanmorgen een beetje vroeger opgestaan, en hebben op de fabriek een lekkere douche genomen. Gewerkt tot 7 uur. Onze nieuwe kamer was vanavond in een feesttenue, er brandde n.l. één lamp. Later op de avond hebben onze kamerelektriciens de tweede lamp in werking gesteld. Uitdeling: 200 gr. brood, boter, worst en 500 gr. witbrood.

Dinsdag, 4 april
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een lekkere pan pap gekookt. Het heeft maar 2 uur geduurd voordat het gaar was. Briefkaart naar Nel en Bob geschreven.

Woensdag, 5 april
Gewerkt tot 7 uur. Vanmorgen was het nog een poosje luchtalarm. ‘s Avonds om 7 uur moest ik nog een paar uurtjes in een andere groep gaan werken. We zijn eerst gaan eten, maar het was natuurlijk weer hopeloos slecht, en hebben toen maar besloten om niet te gaan werken. We kregen toen erwtensoep uit het "Kameradschaftshaus".

Donderdag, 6 april
Gewerkt tot 7 uur, de laatste 2 uur heb ik weer in een andere groep gewerkt. Om circa 11 uur ‘s avonds is er nog ongeveer 5 minuten vooralarm geweest.

Vrijdag, 7 april
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een brief geschreven voor het pakket wat we Zondag weg gaan brengen. Brief van thuis ontvangen, en een brief van ds. Verdonk.

Zaterdag, 8 april
Het is weer een echte alarmdag geweest vandaag. Net na het middageten bliezen ze vooralarm, met direct daarna groot alarm. Na een half uurtje was het weer vooralarm. Later op de middag hebben we nog 2 maal vooralarm gehad. Gewerkt tot 5 uur. Er waren vandaag 2 brieven, n.l. één van thuis en één van Henk Hagoort, met 3 kg. broodbonnen. Ook hebben we vandaag onze controlekaart voor de maandelijkse brieven gekregen. Uitdeling: 20 cigaretten Rama (1,80 R.M.).

Zondag, 9 april (1e Paasdag)
Ik kon vanmorgen weer eens lekker uitslapen. ‘s Middags zijn Klaas en ik naar de Munchenberg gegaan, het lager van de Henschel, en vandaar uit naar de Herkules. Om circa 8 uur vanavond konden we pas eten. Ook kwam m’n baas nog even kijken. Tussen al deze bedrijven heb ik een brief naar huis, een briefkaart naar Henk Hagoort geschreven. M’n pakket is niet weggegaan vandaag, want ze werden niet meegenomen.

Maandag, 10 april (2de Paasdag)
Gewerkt tot 7 uur. We hebben een mooie tweede Paasdag achter de rug. Bijna de hele voormontage in onze hal moest tot vanavond 10 uur werken. Vanmiddag vooralarm geweest. Ook ‘s avonds, toen ik circa 15 minuten op bed lag, werd er vooralarm geblazen.

Dinsdag, 11 april
De dag begon met vooralarm, vannacht om half vier. ‘s Morgens om ongeveer 9 uur begonnen de sirenes weer te loeien. We hebben toen resp. gehad: vooralarm, groot alarm (1½ uur), vooralarm, groot alarm, vooralarm. Om half twee was het pas weer veilig. Een uur daarna werd er weer vooralarm geblazen. Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en kaas.

Woensdag, 12 april
Ze zaten weer vroeg boven vandaag, er was n.l. om 9.15 uur al weer vooralarm. Net na het middageten werd er groot alarm gegeven. Gewerkt tot 10 uur. Ik was natuurlijk weer net op de kamer, en wou m’n eigen uit gaan kleden, toen de sirenes vooralarm bliezen, hetgeen circa een uur duurde. Vandaag "Speer-Zulage" gekregen. Brief van thuis ontvangen.

Donderdag, 13 april
De dag begon met om circa half één vooralarm. Dat hebben we overdag nog 3 maal gehad. Gewerkt tot 7 uur. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, suiker en jam. Vanavond pakket no. 8 ontvangen. Deze keer was het op het hoofdstation aangekomen, en hadden ze het van het lager opgehaald. Tegen twaalf uur ‘s avonds, schijnt er nog vooralarm gegeven te zijn, ik heb het echter niet gehoord, wel heb ik ze horen schieten.

Vrijdag, 14 april
Gewerkt tot 7 uur. Vanmorgen vooralarm gehad. Uitdeling: geld over de maand Maart, 156 R.M. Ook hebben we vanavond cigaretten gekregen, 20 stuks (1,50 R.M.). Briefkaart van Kees Rietveld gekregen. Hij zit nu op 12 km ten Oosten van Saarbrücken, omdat de fabriek en het lager in Frankfurt kapot gegooid zijn.

Zaterdag, 15 april
Gewerkt tot 7 uur. Om circa half twee werd er groot alarm geblazen. We waren net uit de hal, toen ze al begonnen te schieten, dus ze zaten al gauw boven. Onder het schieten en het gezoem van vliegtuigen heb ik een briefkaart zitten schrijven naar huis. Na een uurtje was het weer vooralarm en daarna was het weer gauw veilig. ‘s Avonds m’n pakket ingepakt, om naar huis te sturen. Bij het licht van een kaars hebben Adri en ik resp. pannekoeken gebakken en opgegeten.

Zondag, 16 april
Om circa 8 uur opgestaan. Allereerst zijn Adri en ik begonnen met het koken van een lekkere pudding, en het opeten van de erwten, die we vannacht gekookt hebben. Daarna heb ik m’n pakket verder klaargemaakt, een briefje er voor geschreven, en een briefkaart geschreven naar huis. Na het eten zijn we direct op de trein gestapt, en m’n pakket op het hoofdstation gebracht (2,20 R.M.). De rest van de middag hebben we op Herkules doorgebracht. De sneeuw lag nog in de bergen. De Fransen zijn vandaag ook bij ons in het lager gekomen. Briefkaart geschreven naar Kees Rietveld.

Maandag, 17 april
Gewerkt tot 10 uur. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, worst en stroop. Henk Zant heeft vandaag 50 mark voor me naar huis gestuurd.

Dinsdag, 18 april
Net na het middageten werd er grootalarm geblazen. We zijn toen een poosje in het lager geweest. Met vooralarm zijn we terug gegaan. Ongeveer 20 minuten waren we weer in de hal terug, toen er voor de tweede maal groot alarm werd gegeven. Het was echter weer gauw vooralarm en veilig. Gewerkt tot 10 uur. Op het ogenblik is het circa half twaalf. We hebben net een stukje gegeten, en wilden naar bed gaan, toen de sirenes weer begonnen, vooralarm. Op zo’n manier krijg je weinig nachtrust.

Woensdag, 19 april
De dag begon met vannacht vooralarm. ‘s Morgens om 10 uur werd er grootalarm geblazen. We zijn toen door Lohfelden naar de boerderij gelopen. Om half elf hoorden we geweldig veel vliegtuigen, en weldra begonnen ze te schieten, en vielen de bommen. Dat duurde ongeveer 10 à 15 minuten. Toen we 2 uur later op de fabriek kwamen, was alles puin. Onze hal had voorin een voltreffer gehad, en 51, 3 voltreffers. Alles was puin, en ook Werk I, Jankers en de Spinfase. De bunker waar we in zaten was ongeveer 5 à 6 meter onder de grond. ‘s Middags was er nog 2 maal vooralarm. ‘s Avonds briefkaart naar huis geschreven. Toon Bor heeft een veldpostbrief met al de adressen van de jongens van onze kamer naar z’n vrouw gestuurd. Tot slot nog was pannekoeken gebakken.

Donderdag, 20 april
Gewerkt tot 7 uur. Om 10 uur vanmorgen was het weer vooralarm en 5 minuten daarna werd er weer geschoten. We liepen allemaal weg, zo hard als we maar konden. Na een uurtje was het weer veilig. Vandaag ben ik fietsenmaker geweest op de fabriek. Gewerkt wordt er haast niet meer, en toch moeten we tot 7 uur werken. ‘s Avonds briefkaart naar Bob geschreven. Tegen 12 uur werd er vooralarm geblazen, met ongeveer 5 minuten daarna groot alarm. Het was echter weer gauw veilig.

Vrijdag, 21 april
Vannacht was er weer eens vooralarm. Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag zijn we weer aan het werk gegaan, maar het tocht er verschrikkelijk in de hal. Met het eten is het ook weer hopeloos. Vanmiddag krijgen we een flinke portie goede soep, 6 cigaretten en een snee brood. Ook ‘s middags kregen we nog een snee brood. Vanavond werd er geen eten uitgedeeld, alleen 3 sneden brood. De wekelijkse cigaretten missen we echter, en ook onze "Speer-Zulage" is er niet. Ons tweede kilo brood wat we Donderdagsavonds anders krijgen, hebben we ook nog niet gehad, dus deze week maar één kilo brood. Brief van thuis ontvangen.

Zaterdag, 22 april
Onze werktijd was tot 7 uur, maar de Tommy gooide het in de war, er werd n.l. om 6 uur groot alarm gegeven, hetwelk om 8.15 uur pas afgelopen was. Er kwamen weer eens geweldig veel vliegtuigen over. Uitdeling: 1000 gr. brood, worst en boter (wekelijkse rantsoen).

Zondag, 23 april
Om circa 2 uur vannacht was er groot alarm, hetgeen ongeveer een uur duurde. Na nog een poosje vooralarm te hebben gehad, konden we weer gaan slapen. ‘s Middags is er nog een keer vooralarm geweest. Om even over zessen, groot alarm. Met vooralarm zijn we weer terug gegaan, en om 7 uur waren we weer op de fabriek. Gewerkt tot 7 uur. Op onze avondbon kregen we vanavond: 1000 gr. brood, boter en worst. We zitten vandaag 10 maanden in het "beloofde land".

Maandag, 24 april
Gewerkt tot 7 uur. Het is vandaag 2 maal vooralarm geweest. Vanmiddag aten we aardappelen met mosterdsaus en een ei. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Avondeten hebben we weer niet gekregen.

Dinsdag, 25 april
Vannacht is er nog vooralarm, grootalarm en vooralarm geweest. Ik heb er echter niets van gehoord. Overdag heb ik op het vliegveld gewerkt, om 7 uur was ik klaar. Vanmiddag aten we aardappelen met tuinbonen en spek, en ook de "Speer-Zulage". Vanavond kregen we soep met een half pakje boter. We konden weer een bonnetje halen voor 20 cigaretten, maar de cigaretten zijn verbrand op Werk I. Onze vertrouwensman kwam vanavond voor iedereen een cigaar brengen. De laatste dagen na het bombardement hebben we het geweldig goed. Ook m’n pakket no. 9 vanavond ontvangen.

Woensdag, 26 april
Zoals gewoonweg was het vannacht weer vooralarm. ‘s Morgens om 8 uur werd er plotseling groot alarm gegeven. Zo snel mogelijk zijn we toen weggegaan, want zo erg vroeg vertrouwden we niet. Na een poosje werd er weer vooralarm geblazen. Ongeveer een half uur hadden we weer gewerkt, toen het weer groot alarm werd. Om elf uur was het eindelijk veilig, na nog een poosje vooralarm te zijn geweest. Om 6 uur weer vooralarm. Ons avondeten bestond vanavond uit 1000 gr. brood en een stukje worst. Ook van m’n meester kreeg ik nog 1000 gr. brood. ‘s Avonds om 10 uur was ik klaar.

Donderdag, 27 april
We hebben weer een mooie nacht achter de rug, niets anders dan sirenegeloei. Resp. werd er geblazen vooralarm, veilig, vooralarm, groot alarm, vooralarm, veilig. Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag hebben we uitstekende erwtensoep gegeten. Avondeten hebben we niet gehad. Vanavond brief van thuis en van Bob ontvangen. Ook de cigaretten waren aangekomen (20 stuks 1.50 R.M.). De avond heb ik verder doorgebracht met kousenstoppen.

Vrijdag, 28 april
Gewerkt tot 7.15 uur. We moesten nog even wat werk op de fabriek klaar maken, daarom werd het een paar minuten later. ‘s Avonds een brief naar thuis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood en boter.

Zaterdag, 29 april
We hebben een rustige nacht gehad, dus we konden haast wel op een onrustige dag rekenen. Om half elf begonnen de sirenes, en om 2 uur was alles weer veilig. Dit keer was het een topprestatie, n.l. groot alarm, vooralarm, groot alarm, vooralarm, groot alarm, vooralarm en veilig. Het is de hele tijd rustig geweest, behalve tijdens het laatste vooralarm, toen is er knap geschoten. Om 5 uur ben ik naar het vliegveld gegaan, en heb daar de avond doorgewerkt. Vanmorgen zagen we Russische krijgsgevangenen met Hollandse uniformjassen aan. De knopen met de leeuw erop zaten er nog aan, ze waren echter donkergroen geverfd. Uitdeling: jam.

Zondag, 30 april
Deze Zondag begon als werkdag, ‘s nachts om twaalf uur op het vliegveld. Er was echter hoegenaamd geen werk, en daarom mochten we om 9 uur naar het lager. Ik kon het echter best merken dat ik heb doorgewerkt, want onder het scheren ben ik twee maal in slaap gevallen. Er zijn jongens die deze week 120-120 uren hebben gewerkt. Op onze "Warenbezugkarte" hebben we een pak zeeppoeder, scheerzeep en gewone zeep gehad (0,60 R.M.).

Zondag, 1 october
Een vrije Zondag, iets ongekends. Ik heb eens lekker uitgeslapen vanmorgen. Nadat ik m’n ontbijt had genuttigd, ben ik voor ons alleen, die deze week in Kassel gewerkt hebben, etensbonnen op gaan zoeken, want het is weer eens veranderd, we krijgen nu onze bonnen weer één voor één. De organisatie is zo goed, dat als je ergens anders werkt, geen bonnen en geen koude verpleging krijgt, overal moet je zelf op uit. De middag heb ik doorgebracht met een beetje eten en slapen. Na het avondeten heb ik een brief geschreven naar Leo Dekker, en hebben we nog even gezellig zitten praten op kamer 13, die was tenminste fijn verwarmt. Wij doen het nog steeds zonder kachel.

Maandag, 2 october
Om 10.20 uur grootalarm (We waren ’s morgens weer naar Kassel gegaan). Toen we door Lohfelden waren gelopen, zaten ze al weer boven ons. Van circa 10.50-11.50 uur hebben we in het geraas gezeten van bommen, “Flak” en fluitende splinters. Het leek wel of er geen eind aan kwam. Om 12.15 uur was het weer veilig. Ons eten hadden we net op, toen het voor de tweede maal grootalarm werd. Het duurde echter niet lang voor het weer vooralarm en veilig was. ’s Morgens hebben ze Kassel weer flink te pakken gehad en de Papierfabriek. Deze avond moesten we in lager Lohfelden slapen. Brood kregen we niet, want dat hadden de jongens in Lichtenau al gehaald. We hadden er best de smoor in.

Dinsdag, 3 october
Vanmorgen om 7 uur begonnen we op Werk II met het niets doen, er waren n.l. geen benen. We hebben toen maar een beetje rondgelopen, tot dat er grootalarm werd geblazen. Het was echter weer gauw vooralarm en met 10 min. weer grootalarm. Daarna werd het weer vooralarm en was het met 5 min. weer veilig. ’s Middags om 4 uur zijn we teruggegaan naar Lichtenau. We moesten lopen tot Nieder-Kaufungen, want de spoorbaan was kapot gegaan. Halverwege zijn we verder gegaan met een auto. Om 6 uur waren we op de fabriek. Nu hadden we tenminste weer wat te eten, n.l. koude verpleging van gisteravond, 1000 gr. brood, boter, worst, suiker en jam, en Speer-Zulage, 1000 gr. brood, boter en worst. Vandaag was de eerste maal sinds 15 maanden dat ik zonder brood naar de fabriek ben gegaan. ’s Avonds om kwart voor elf grootalarm. We waren blij weer in ons eigen lager te slapen.

Woensdag, 4 october
En zodoende zijn we vanmorgen weer in onze eigen fabriek begonnen, echter maar tot 12 uur, want ons gereedschap was er nog niet. ’s Middags heb ik nog een paar uurtjes liggen slapen, want vannacht werken we door. Om 6 uur vanavond moeten we weer opkomen.

Donderdag, 5 october
Gewerkt tot vanmorgen 8.30 uur. We kregen nog een flink stukje brood met jam als ontbijt, het was tenminste beter dan in Kassel. Ik had een paar uurtjes liggen slapen vanmorgen, totdat ik er uit geblazen werd, grootalarm gevolgd door vooralarm. ’s Middags om 3 uur zijn we weer opgekomen, en hebben gewerkt tot ’s avonds 11 uur. Toen we ’s avonds op de kamer kwamen was het er lekker warm, want we hebben nu een complete kachel. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, worst en kwark. Op de fabriek hebben we zeeppoeder gehad, de zeep volgt nog (0,36 R.M.).

Vrijdag, 6 october
Gewerkt tot 6 uur. Er is nu een slapte over het hele bedrijf, overal is gebrek aan materiaal. ’s Avonds hebben “Steek” en ik een lekker pannetje aardappelen gekookt. Vandaag was het 3 maal vooralarm. Net toen we onze aardappelen wilden gaan nuttigen, werd er weer grootalarm geblazen. We zijn toen maar de weg op gelopen, en hebben daar in een ijzig koude wind staan wachten tot het vooralarm werd.

Zaterdag, 7 october
Vanmorgen om 10.45 uur vooralarm en om 11.15 uur grootalarm. Ongeveer een uur daarna vielen weer de bommen in Kassel. Het duurde echter niet lang. Om 14.15 uur werd er pas weer vooralarm geblazen. In de namiddag was het nog een keer vooralarm. Gewerkt tot 17.45 uur. De soep was niet veel bijzonders vanavond, daarom zijn we maar wat aan het bakken gegaan.

Zondag, 8 october
Gewerkt tot 6 uur. Vanmorgen vooralarm, in de middagpauze grootalarm en vooralarm, en in de namiddag nogmaals 2 x vooralarm. We hebben vandaag nog harder gewerkt dan op een gewone werkdag, want we mochten niet weg, voordat er 8 vleugels klaar waren. Dat is op zo’n manier onze Zondag in Duitsland, werken en nog eens werken. Als dat dan achter de rug is, ga je in een donkere cantine, tussen allerlei volken, je portie koolsoep zitten nuttigen, terwijl je anders aan de gezellige huistafel met je familieleden het avondbrood zit te eten, en daarna bijv. nog een spelletje ging doen. De tijden kunnen hard veranderen. Als je dan op je kamer komt, weet je ook niet wat je moet doen. Te schrijven heb je niets meer, en met het eten en roken is het al net zo gesteld. Pakketten krijg je niet meer en nieuws is erg schaars. Je ziet nergens een lichtpuntje, en altijd maar: afwachten!

Maandag, 9 october
Na de middagpauze werd er resp. geblazen: grootalarm, vooralarm, grootalarm en vooralarm. Net als we telkens 10 minuten gelopen hadden, konden we weer teruggaan. Gewerkt tot 7 uur. De Duitsers gingen om 6 uur al weg, maar wij, buitenlanders moesten nog een uurtje langer blijven. Zo was het gisteren ook. De hele dag zijn er maar 3 à 4 Duitsers geweest, wij konden het werk voor hun opknappen. ’s Avonds was er nogmaals grootalarm en vooralarm. Uitdeling: 1000 gr. brood + 500 gr. brood, boter, worst, kaas en suiker. Vanmiddag kreeg ik een landingspoot op mijn voet. Ik kon m’n lol er best mee op.

Dinsdag, 10 october
Gewerkt tot 17.45 uur. Na m’n eigen te hebben gewassen, ben ik bij onze Poolse kapper geweest, en heb me eerst eens een beetje op laten knappen, het werd hoog tijd. Voor de tweede maal geld gestort voor ‘het Volk’. Het eerste schijnt door de omstandigheden niet aan te zijn gekomen. Uitdeling: “Speer-Zulage”.

Woensdag, 11 october
Gewerkt tot 17.45 uur. Vandaag had ik een beetje de koorts te pakken. Ik had het in m’n hoofd, m’n neus, m’n keel, en daarbij nog een geblesseerde voet. Dus nam ik ’s avonds maar een aspirientje in, en kroop maar vroeg onder de dekens.

Donderdag, 12 october
Deze dag begon met vannacht resp. vooralarm, grootalarm en vooralarm. Gewerkt tot 17.45 uur. Op de fabriek konden we op onze “Warenbezugkarte” een pak schuurmiddel en een stukje zeep kopen (0,43 R.M.). Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en kaas. Het nieuws wat vandaag de ronde deed was: parachutisten bij Frankfurt ^a/Main afgeworpen. Vanavond nog een brief naar Henk Hagoort geschreven.

Vrijdag, 13 october
In het totaal hadden we deze dag 3 maal vooralarm. Gewerkt tot 17.45 uur. Vandaag hebben we onze rokerskaart weer gehad voor 5 weken. Ik had weer groep no. 3. Voor de eerste 2 weken hebben we een pakje Belgische tabak gekregen (1,60 R.M.).

Zaterdag, 14 october
Om 12 uur vanmorgen 10 minuten grootalarm gevolgd door vooralarm. Om 16.30 uur voor de tweede maal grootalarm, tot 17.30 uur. Toen we weer op de fabriek kwamen konden we gelijk stempelen en naar huis gaan. Direct uit de fabriek zijn we naar Walburg gelopen, om te kijken of we nog wat aardappelen op de kop konden tikken, echter tevergeefs. Wel heb ik er een mooie pijn in m’n voet aan over gehouden. Hij was bijna weer beter, maar nu kon ik er bijna weer niet op lopen. Daarbij komt nog dat ik een kou in m’n hoofd heb, m’n keel, m’n oren, m’n hals, alles doet me zeer. Ik zou vroeg naar bed gaan, maar er kwam weer eens een keertje vooralarm tussen.

Helaas houdt het hier op, we hebben niet meer dagboeken gevonden en weten dus ook niet precies tot wanneer vader in Duitsland heeft gezeten.

Zaterdag, 1 juli
Om 06.30 uur moesten we met een vrachtwagen afreizen, het werd echter circa 7 uur. Onze bestemming was Lichtenau. Daar aangekomen zijnde, hebben we eerst onze bagage een beetje opgeruimd, en waren toen om 9 uur op de fabriek. Tot na het eten hebben we de wagens afgeladen, en zijn toen aan den slag gegaan. Om 8 uur waren we klaar. Het eten is hier goed. De barakken vallen ook wel mee. We liggen met 10 man op een kamer. De wasbarakken zijn hier prima in orde, en er is ook gelegenheid tot douchen. ’s Avonds nog een briefkaart naar huis geschreven.

Zondag, 2 juli
Gewerkt tot 7 uur. Het valt niet mee om hier te werken, want we zijn bij hal 51 ingedeeld, en daar hoor je de hele dag het geraas van klinkhamers. Maar, dat went wel. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, kaas, jam en suiker. Het brood wordt hier Zondags en ’s Woensdags uitgedeeld. ’s Avonds nog een briefkaart naar Fred van Hulen geschreven.

Maandag, 3 juli
Gewerkt tot 20.30 uur. De dag is vandaag zonder nieuws verlopen. Overdag was het erg warm, en vanavond valt er een lekker regentje.

Dinsdag, 4 juli
Gewerkt tot 8.00 uur. Uitdeling: “Speer-Zulage”. Briefkaart naar Bob geschreven.

Woensdag, 5 juli
Gewerkt tot 8.30 uur. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Briefkaart naar Henk Hagoort geschreven.

Donderdag, 6 juli
Vannacht schijnt het vooralarm te zijn geweest, ik heb het echter maar vaag gehoord, en dacht ’s morgens dat ik het gedroomd had. Gewerkt tot 8 uur. Vanavond hebben we een fijne douche genomen in het lager, en daarna een briefkaart naar Adrie v. Niekerk geschreven. De mooiste grap van deze dag is, dat de Duitsers bij ons in het lager zijn, en dan zijn ze ’s avonds te laat thuis. Ook m’n meester woont nu in een barak. Nu leren ze het lagerleven ook eens kennen. Voor mijn part komen ze morgenavond om elf uur in het stikkedonker in hun barak.

Vrijdag, 7 juli
De dag begon al vroeg, circa 8 uur, met vooralarm, gevolgd door grootalarm. Na ongeveer ½ uur lekker in de zon te hebben gelegen, werd het weer vooralarm. We mogen hier ook gelukkig van de fabriek weglopen, het vrije veld in. ’s Avonds doorgewerkt.

Zaterdag, 8 juli
Nadat we de hele nacht gewerkt hadden, gingen we om 17 uur naar het lager. Daar aangekomen, ben ik direct onder de koude douche gekropen. Ik ben daar lekker van opgeknapt, want het was vandaag benauwd warm. Na m’n eigen geschoren en opgeknapt te hebben, zijn we gaan eten. Vandaag een brief van thuis ontvangen. Vanavond heeft een Pool, van de kamer naast ons, m’n haar geknipt want een andere kapper is er niet.

Zondag, 9 juli
Ik was van plan geweest om vanmorgen met de trein van 6.35 uur naar Kassel te gaan, maar ik versliep me, en ben toen om 13 uur maar gegaan. Eerst heb ik m’n koude verpleging gehaald, bestaande uit: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, kaas, worst en jam. Op Lohfelden was er een pakket voor me, no. 14, maar dat hadden de jongens al meegenomen. Er was echter wel een pakket voor “Steek”. In de loop van de middag begon het te regenen. Toen het even ophelderde, ben ik gauw weggegaan. Op ongeveer 10 min. van het station begon het weer te gieten, en toen zag ik ook m’n trein nog voor m’n neus weggaan, 25 min. moest ik toen wachten en heb in die tijd een brief naar huis geschreven.

Maandag, 10 juli
Gewerkt tot 7 uur. Direct in het lager gekomen, ben ik m’n eigen gaan wassen, en een briefkaart naar huis en Kees Rietveld gaan schrijven. Vanavond 2 brieven ontvangen, één van thuis en één van Bob. Ook nog een briefkaart naar “Het Volk” geschreven, voor een abonnement op de krant.

Dinsdag, 11 juli
Vannacht is er grootalarm geweest, ik heb er echter totaal niets van gehoord. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond den “Speer-Zulage” gehaald.

Woensdag, 12 juli
Gewerkt tot 7 uur. We aten vanavond fijne dikke pap. ’s Avonds een briefkaart naar huis en een brief naar Luc Dekker geschreven. Later op de avond heb ik nog een briefkaart voor fam. Van Doorn naar z’n vrouw geschreven, want hij had een zwerende hand. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Zeep en zeeppoeder (0,40 R.M.).

Donderdag, 13 juli
Gewerkt tot 8 uur. Vanavond een douche genomen en m’n eigen geschoren.

Vrijdag, 14 juli
Gewerkt tot 8 uur. Vandaag hebben we weer prima eten gehad, n.l. ’s middags hadden we aardappelen met een sausje, en ’s avonds weer pap. We hebben vanmorgen 2 Poolse jongens in de groep erbij gekregen. Ze zijn pas 4 à 5 dagen in Duitsland, daarvoor hebben ze in een vliegtuigfabriek in Polen gewerkt, maar die is met de grond gelijk gemaakt. Er werkte daar circa 8000 man. Ook hebben we vandaag onze spullen van de “Speer-Scheine” gehad bestaande uit: een bonte onderbroek, een stukje fijne luxe zeep en een tabakspijp. Dit hebben we gehad, omdat we eens een week van meer dan 100 uur hebben gemaakt. Schoenen uit de reparatie terug (6 R.M.).

Zaterdag, 15 juli
Gewerkt tot 7 uur. Vandaag hebben we ons maandelijks loon gebeurd. In het totaal had ik 363½ uur gewerkt (26 dagen) en daarmee 327,96 R.M. verdiend. Ik kreeg er 203 R.M. van in m’n handen, de rest was belasting e.d. Vanavond eten we voor de vierde maal van de week pap. Briefkaart van Adrie van Niekerk ontvangen.

Zondag, 16 juli
Vannacht vooralarm geweest. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een brief naar huis geschreven, die in een pakket meegaat. Ze waren bij onze buren volop aan het muziek maken en dansen, een stelletje Poolse jongens en meisjes, totdat de “Lagerfuhrer” met veel geraas en getier de dansenden uit elkaar joeg. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst en jam.

Maandag, 17 juli
Gewerkt tot 8 uur. Er is vandaag niets bijzonders aan de hand geweest. ’s Avonds uit de fabriek heb ik me gewassen en geschoren, m’n brood gegeten en ben toen maar in bed gekropen. Op zo’n manier is de avond zo om.

Dinsdag, 18 juli
Gewerkt tot 8 uur. Vanavond een douche genomen. “Speer-Zulage”. Briefkaart naar Rienus Snaterse geschreven. Om half elf vanavond kwam de “Lagerfuhrer” de kamer binnen stappen, en draaide met groot geraas de lamp uit de fitting, want het licht mocht maar tot 10 uur brandden.

Woensdag, 19 juli
Gewerkt tot 8 uur. Vandaag geld naar huis gestuurd, en wel 100 R.M. Uitdeling: 40 cigaretten en 100 gram Machurka tabak (4,50 R.M.). Vanavond zijn we aan het pannekoeken bakken geslagen, op een elektrisch kookplaatje. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. Vanmorgen was er nog resp. vooralarm, grootalarm en vooralarm. We hebben weer lekker in de zon gelegen.

Donderdag, 20 juli
De dag begon vandaag met van half elf tot één uur grootalarm, gevolgd door vooralarm. Er trokken veel vliegtuigen over. Vanavond hoorde ik zeggen dat ze 24 plaatsen hebben gebombardeerd. Gewerkt tot 7 uur. Er is weer eens een keer geen materiaal, daarom mochten we zo vroeg weg. Toen we naar het lager liepen, werd er weer vooralarm geblazen. Vanavond heb ik eerst een douche genomen, en ben toen briefkaarten gaan schrijven naar huis en naar Bob.

Vrijdag, 21 juli
Driemaal is scheepsrecht, en zodoende was er vanmorgen ook weer vooralarm, grootalarm en vooralarm. Het duurde echter maar een klein uurtje. Er is weer materiaal gekomen. Na de middag begonnen we te werken, en om 7 uur hadden we 8 vleugels af. Gewerkt tot 8 uur. Vanmiddag eten we nieuwe aardappelen in de schil en vanavond een stukje brood, circa 300 gr. en een zoute haring. Ik was blij dat er een brief van thuis voor me was maar helaas, veel kon ik er niet van lezen omdat er 3 stukken tussen uitgeknipt waren.

Zaterdag, 22 juli
Gewerkt tot 8 uur. Ik zou eerst direct een douche gaan nemen, maar het was zo druk, dat ik het maar uit m’n hoofd heb gezet. Ik heb toen om 10 uur nog een lekker fris bad genomen.

Zondag, 23 juli
Gewerkt tot 5.45 uur. Na m’n eigen gewassen en geschoren te hebben, zijn we gaan eten. Daarna heb ik nog een brief naar huis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, boter, kaas, worst en jam. Vanmorgen maakte een jongen me er opmerkzaam op, dat de Duitsers zo aangebrand waren vandaag, ze liepen overal op te fitten, hij zei, er is zeker weer iets gebeurd. Vanavond kwam de oplossing, n.l. Lemberg (noot: kan de naam niet goed lezen, weet dus niet of dit correct is) is gevallen, tientallen duizenden krijgsgevangenen gemaakt in Frankrijk, en Parijs loopt gevaar om omsingeld te worden. Ook de “Lagerfuhrer” is vanavond al een paar maal scheldend de kamers afgeweest.

Maandag, 24 juli
Gewerkt tot 4.30 uur, omdat we ons programma afgewerkt hadden. Tot nog toe, hadden we hier 8 à 9 vleugels per dag gemaakt, maar daar zijn we nu gelukkig doorheen. In het vervolg hebben we er maar 7 per dag. Na m’n eigen gewassen te hebben, heb ik pakket no. 5 voor thuis klaargemaakt en zijn we daarna gaan eten. Morgen hebben we vrij, en willen dan naar Lohfelden gaan.

Dinsdag, 25 juli
Vanmorgen met de trein van 6.35 uur naar Kassel gegaan, allereerst zijn we naar het HBF geweest en pakket no. 5 weggestuurd (1,90 R.M.). Daarna zijn we naar Lohfelden gegaan. We zijn daar direct aan het koken geslagen, op een vuurtje buiten. Twee schalen met erwten hebben we maar gelijk opgegeten en de capucijners hebben we meegenomen. Ik heb gegeten tot ik niet meer kon, ook nog een portie aardappelen uit de keuken. Ik heb er een mooie pijn in m’n buik aan overgehouden. Met de trein van 17 uur zijn we weer terug gegaan. Op de kamer gekomen heb ik de brief van eergisterenavond naar huis afgemaakt. Om half negen zijn we naar een variété geweest, hetgeen erg aardig was, maar waarvan we niets konden verstaan, het was n.l. in het Russisch. “Speer-Zulage”.

Woensdag, 26 juli
Gewerkt tot 7 uur. We krijgen het nu weer makkelijker, want we zijn door de voorraad vleugels heen. Ik had een goeie avond vandaag, n.l., er waren 3 brieven voor me, 2 van thuis, en één van Nel. Na m’n eigen geschoren te hebben, heb ik nog een briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter en worst. We kregen circa 200 gr. brood extra! Het moest zeker gauw weg, anders ging het schimmelen.

Donderdag, 27 juli
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond weer een brief van thuis ontvangen. Een felicitatiekaart naar Nel en Bob geschreven, want Marijke is de volgende maand jarig.

Vrijdag, 28 juli
Vanmorgen om 8.45 uur werd er al grootalarm geblazen, en even daarna zaten er vliegtuigen boven. Geweldig veel machines zijn er overgetrokken. Om 11 uur werd er weer vooralarm geblazen. Gewerkt tot 8.30 uur. We moesten de verloren uren van vanmorgen gedeeltelijk inhalen. Vanavond de eerste krant gekregen, waar ik op 10 juli om heb geschreven, en een brief van Leo Dekker met 1500 gr. broodbonnen.

Zaterdag, 29 juli
Vanmorgen om 9.20 uur was er vooralarm, en 5 minuten daarna grootalarm. Om 10 uur werd het weer vooralarm. Na een uurtje te hebben gewerkt, werd er voor de tweede maal grootalarm geblazen, hetgeen ongeveer een half uur duurde, en het toen weer vooralarm werd. Gewerkt tot 8.30 uur. We moesten, even als gisteren, de verloren uren weer inhalen. Vanavond een brief van Rienus Snaterse ontvangen. Na hem te hebben gelezen, heb ik nog een lekkere douche genomen.

Zondag, 30 juli
Deze Zondag begon, met vannacht ongeveer 20 minuten alarm. Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een briefkaart naar huis geschreven. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, jam en suiker.

Maandag, 31 juli
Gewerkt tot 7 uur. Vanavond een brief naar Adrie van Niekerk geschreven. Na nog de krant te hebben gelezen, ben ik maar in bed gekropen.

Woensdag, 1 maart
Gewerkt tot 6 uur. ‘s Middags hebben we nog een half uur vooralarm gehad. Toen ik ‘s avonds op m’n bed m’n kousen zat te stoppen, bij het licht van een kaars, want het electrische licht was weer eens kapot, kwamen ze me vertellen dat er een postpakket voor me was. Het was er één van Bob, of liever gezegd, vóór Bob. 2 Roggenbroodjes waren bedorven, want het was op 8 Febr. al uit Heydebreck verzonden. De rest was nog goed. Ook nog een brief van ds. Kalf ontvangen. Ik heb nog een lekkere pan gries gekookt met jam erover, precies pudding.

Donderdag, 2 maart
Gewerkt tot 4.30 uur, want ik moest op Wartheland een werkbroek en werkjasje halen (15 R.M.) en een paar klompen (3,85 R.M.). Vanmiddag hebben we resp. vooralarm, groot alarm en vooralarm gehad. We hadden circa 10 minuten gelopen, toen het alweer afgeblazen werd. ‘s Avonds een spoorpakket uit Heydebreck ontvangen. De inhoud hiervan was nog helemaal in orde. Ook hebben we vanavond weer eens cigaretten gehad, n.l. 10 stuks, maar alleen de goede arbeiders.

Vrijdag, 3 maart
Gewerkt tot 6 uur. Net na het eten werd er vooralarm geblazen, en werd er flink geschoten. Ongeveer een half uur nadat het vrij was gegeven, werd er weer vooralarm geblazen en groot alarm, en zijn we hem weer gesmeerd. We waren even verder dan gisteren, toen er weer vooralarm geblazen werd. Brief van thuis ontvangen. Het licht brandde vanavond weer niet, en ook ‘s morgens niet, zodat we bijna onze tijd versliepen.

Zaterdag, 4 maart
Gewerkt tot 4.30 uur. Onder het middageten werd er vooralarm geblazen, en 5 minuten daarna groot alarm. Na circa 20 minuten werd er vooralarm gegeven, en zijn we weer teruggegaan. We waren nog een klein eindje van de wacht af, toen er opnieuw groot alarm werd geblazen. Er is toen 8 maal flink geschoten, en hoorden we de scherven fluitend naar beneden komen. Om ongeveer half drie werd er weer vooralarm geblazen en om kwart over drie waren we weer aan het werk. Vanavond brief van thuis ontvangen.

Zondag, 5 maart
De dag begon met vannacht 2 maal vooralarm. Om circa 8 uur ben ik opgestaan, en zijn toen met ons vijven naar "Wilhelmshöhe" gegaan om pakketen weg te brengen, maar ze werden niet aangenomen, omdat het ijlgoed was. Onverrichterzake zijn we toen weer naar ons "home" teruggekeerd. ‘s Middags briefkaarten naar huis, Bob en Kees Rietveld geschreven en een brief naar Henk Hagoort. Om half negen ‘s avonds zijn we nog naar een bijbelbespreking geweest. Het was vandaag fijn weer.

Maandag, 6 maart
Gewerkt tot 4.30 uur. 8 Minuten voor het middageten werd er groot alarm geblazen. Na circa 10 minuten was het vooralarm, maar we zijn toen nog maar een eindje verder gelopen, want we vonden het nog niet veilig genoeg. Om kwart voor twee gingen we weer aan ons werk. Later op de middag hebben we nog een half uur vooralarm gehad. ‘s Avonds pannekoeken gebakken op de kachelplaat, zonder boter of pan. Het ging gauw en goed. Ook hebben we nog vispastei gekocht van een Franse krijgsgevangene. Per jampot kwam het spul op R.M. 2,78. Brief ontvangen van Bob en Leo Dekker met 1000 gr. brood. Uitdeling: 1 1/8 brood, 500 gr. witbrood, boter en worst. Deze week hebben Ballering en ik "kamerdienst".

Dinsdag, 7 maart
Gewerkt tot 4.30 uur, omdat ik m’n werk af had. In het lager aangekomen ben ik maar pannekoeken gaan bakken op de kachel. Brief ontvangen van Henk Hagoort met 3 kg. broodbonnen. Uitdeling: jam (een jampot vol). De jampot vispastei van gisteravond, heb ik geruild voor een jampot jam, want dat spul was veel te zout.

Woensdag, 8 maart
Vannacht om circa 3.30 uur vooralarm. ‘s Middags groot alarm geblazen. Een half uur later ging het over tot vooralarm, en hebben toen nog lekker in Lohfelden in het zonnetje een cigaret zitten roken. Gewerkt tot 4.30 uur, want we konden weer niet verder. ‘s Avonds nog wat koeken gebakken en soep gekookt.

Donderdag, 9 maart
Gewerkt tot 4.30 uur. Vanmiddag een poosje vooralarm gehad. Direct toen ik thuis kwam ben ik m’n kousen gaan stoppen, want dat was hard nodig. Vervolgens ben ik overgegaan tot het bakken van "kachelkoeken". Brief van thuis ontvangen.

Vrijdag, 10 maart
Gewerkt tot 6 uur. Om 3 uur werden we weggehaald, om een kachel weg te brengen naar Kassel met een auto. Dit was pech, want anders waren we om 4.30 uur vrij geweest. Vanavond was er een postpakket voor me uit Heydebreck, maar dat was ook al pech, want ten eerste hadden de muizen alles kapot gevreten, en ten tweede waren de Engelse cigaretten er uit verdwenen, ongeveer 30 stuks. De roggenbroodjes waren bedorven. Brief van thuis ontvangen, hij heeft er maar 5 dagen over gedaan.

Zaterdag, 11 maart
Gewerkt tot 4.30 uur. ‘s Avonds een stelletje pannekoeken gebakken. Ook hebben we weer eens cigaretten gehad, n.l. 20 stuks (1,20 R.M.).

Zondag, 12 maart
Gewerkt tot 4.30 uur. Ik had weer pech vandaag, want de hele hal was om 1 uur vrij, behalve de kanonnenmontage, en nu plaatsten ze me vanmorgen naar die afdeling. Op zo’n manier is je hele Zondag weer bedorven. Toen ik in het lager kwam, ben ik gelijk maar een briefkaart naar huis gaan schrijven, en heb m’n erwten opgegeten die ik vannacht op de kachel gekookt heb. Tot slot werden er nog wat pannekoeken gebakken.

Maandag, 13 maart
Gewerkt tot 6 uur. Tot vanmiddag 4 uur heb ik nog bij de S.O. gewerkt, en werd toen weer naar m’n eigen groep teruggehaald. Het avondeten bestond vanavond uit gedroogde groenten, maar het was niet veel bijzonders. Ik ben toen direct maar begonnen met pannekoeken te bakken. Witteman had m’n pakket vandaag uit zien laten laden op Bettenhausen, dat gaat Willem Levering morgen voor me halen. Uitdeling: 1 1/8 brood, boter, worst en kaas.

Dinsdag, 14 maart
Gewerkt tot 6 uur. Er was nog geen pakket voor me gehaald, want de papieren waren nog niet in orde. Het eten was weer niets vanavond en daarom ben ik maar direct pannekoeken gaan bakken. Brief geschreven naar Gerhard Schöttelndreier. Net even voor ik naar bed wou gaan werd er vooralarm geblazen. Na circa 10 minuten was het veilig.

Woensdag, 15 maart
Gewerkt tot 6 uur. Vanmorgen is het nog een poosje vooralarm geweest. Vanavond briefkaart van Kees Rietveld en Henk Hagoort ontvangen. Ik ben gelijk maar begonnen met een brief naar Kees terug te schrijven. Vandaag geld ontvangen voor de maand Februari, 96 R.M.

Donderdag, 16 maart
Gewerkt tot 6 uur. Allereerst ben ik de brief aan Kees af gaan maken, waarna ik nog enkele koeken heb gebakken en m’n eigen heb geschoren. De kamer is vanavond opgefleurd door radiomuziek, want Niekerk had z’n kristalontvanger over laten sturen, en met een versterker erbij hebben we beste muziek. De kamer wordt op zo’n manier een stuk gezelliger. Ballering en ik hebben een lekkere caramelpudding gekookt in de melk, want hij had 2 flessen melk van de fabriek meegenomen.

Vrijdag, 17 maart
Gewerkt tot 6 uur. Vanmorgen ben ik uit de hal overgeplaatst naar de z.g. "bouwcolonne". Ik moet nu wagens met puin laden, maar het valt niet mee, het is knap zwaar werk. Eindelijk is m’n pakker no. 6 gehaald. Het zag er weer best uit. ‘k Heb maar gelijk een pan met bruine bonen op de kachel gezet. Ook weer een brief van thuis ontvangen.

Zaterdag, 18 maart
Gewerkt tot 5 uur. Vandaag is de nieuwe arbeidstijd ingegaan. Elke dag van 7-19 uur, Zaterdags tot 17 uur en Zondags tot 12 uur, tezamen 72 uur per week. ‘s Avonds briefkaart naar huis geschreven, en nog enkele koeken gebakken. Omstreeks 9 uur werd er vooralarm gegeven, en een half uurtje daarna groot alarm. De sirenes waren nog niet uitgeblazen of ze waren al flink aan het schieten. Terwijl we naar het bunkertje liepen, hingen er al rode ballen in de lucht en viel er fosfor. Ook zijn er nog een stelletje bommen gevallen, maar het meest in het vrije veld. Het was echter weer gauw vooralarm en veilig. Uitdeling: 15 cigaretten (0,90 R.M.).

Zondag, 19 maart
Gewerkt tot 12 uur. Ik ben vandaag op de fabriek bunkerbouwer geweest, want ik ben nog steeds buiten aan het werk. Na het middageten ben ik m’n eigen een beetje gaan wassen en briefkaarten geschreven naar huis en Bob, en een brief naar Henk Hagoort. Toen we vanmiddag op de kamer kwamen stond de radio volop te spelen. Vannacht hebben er nog een paar jongens ruzie om gehad, omdat de radio zo hard speelde, hoe bestaat het.

Maandag, 20 maart
Gewerkt tot 7 uur. Het viel niet mee, 12 uur buiten in de kou te werken. ‘s Avonds brief van Bob ontvangen. Uitdeling: 1000 gr. brood, 500 gr. witbrood, 62½ gr. boter, worst, stroop en suiker. Henk Wout heeft vandaag m’n pakket weggebracht (2,20 R.M.).

Dinsdag, 21 maart
Aan deze werkdag is geen einde gekomen, we moesten n.l. doorwerken. Van de bedrijfsleider kregen we ‘s avonds 6 cigaretten.

Woensdag, 22 maart
Gewerkt tot 12 uur. In het totaal heb ik 29 uur achter elkaar doorgewerkt. In het lager gekomen ben ik direct naar bed gegaan. Vannacht is er nog circa 15 min. vooralarm geweest. Brief van thuis ontvangen. De jongens van barak 12 zijn vandaag uit hun barak gezet, omdat er Russische krijgsgevangenen komen, en voor de jongens is er geen plaats bijna, in de andere barakken. Tot overmaat van ramp werd er nog vooralarm gegeven, gevolgd door groot alarm. Nadat we nog even in de schuilkelder zijn geweest werd het weer vooralarm. Na ongeveer een uur was alles weer veilig.

Donderdag, 23 maart
De gehele dag weer gewerkt. Uitdeling: 1000 gr. brood, worst en boter. Brief van thuis ontvangen.

Vrijdag, 24 maart
Vannacht doorgewerkt tot vanmiddag 12 uur. Toen we om 9 uur in de cantine zaten te eten vanmorgen, werd er groot alarm geblazen. Met vooralarm zijn we weer naar de hal teruggegaan. Ik ben ‘s middags direct in m’n bed gekropen, want ik was het knap zat. Nadat ik om 7 uur een cigarettenbon ben gaan halen, en m’n brood heb gesneden, ben ik weer naar bed gegaan. Om circa half elf moest ik er weer uit voor vooralarm. Kort daarna werd er groot alarm gegeven en is er gedurende een uur geweldig geschoten. Daarna werd het weer vooralarm en om half één was het weer veilig. Brief van thuis ontvangen.

Zaterdag, 25 maart
Vandaag gewerkt tot 7 uur. Vanavond was er een bonte avond in de cantine. Ik ben er even geweest, maar ik was het gauw zat, en ben maar gauw naar bed gegaan. 20 cigaretten (1,20 R.M.).

Zondag, 26 maart
Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag heeft Fieseler in de cantine gesproken, we kregen er echter geen vrij voor. Er zijn toen per persoon 12 cigaretten en 1/3 fles brandewijn uitgedeeld. De jongens hadden een geweldig vrolijke bui door dat spul. ‘s Avonds een briefkaart van Schöttelndreier ontvangen en een briefkaart geschreven naar huis. Deze week heb ik 70½ uur gewerkt. Toen ik m’n brood stond te snijden, werd er plotseling groot alarm geblazen, het is dien tijd gelukkig gebleven. Na nog een tijdje vooralarm te hebben gehad, gingen we circa half één weer naar bed.

Maandag, 27 maart
Gewerkt tot 7 uur. Het eten in de cantine bestond vanavond uit gedroogde groentensoep. Het was gewoonweg niet te eten. Uitdeling: 1000 gr. brood, boter, worst, kaas en jam. We gingen vanavond met een gerust hart naar bed, want onze radio meldde, dat er geen vijandelijk vliegtuig boven het rijksgebied was.

Dinsdag, 28 maart
Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag ben ik weer eens voor een paar dagen naar een andere groep overgeplaatst. Ik zet nu de raampjes in de cockpit van de Focke-Wulff. Op de kamer heb ik m’n eigen lekker dik gegeten, n.l. aardappelen, pap, brood en pannekoeken.

Woensdag, 29 maart
Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag een kwartiertje vooralarm gehad. In de middagpauze in onze cantine de "speer-zulage" gehaald, bestaande uit 700 gr. brood, 180 gr. worst en 90 gr. margarine. Briefkaart naar huis geschreven. Onze radio speelde vanavond moorddadig, goede muziek, en een heel voornaam ding, geen vijandelijke vliegtuigen. Vandaag hebben we onze fles brandewijn (3 porties) geruild voor 8 kg. brood.

Donderdag, 30 maart
Gewerkt tot 7 uur. Vanmiddag vooralarm. Het eten was vanavond goed, n.l. aardappelen, kroten en saus. Uitdeling: 1000 gr. brood, worst en boter. Brief van thuis ontvangen. M’n pakket van 20 Mrt. hebben ze 22 Mrt. ontvangen.

Vrijdag, 31 maart
Om circa half twee vannacht werd er vooralarm geblazen, en binnen de vier minuten was het groot alarm. Ik had net m’n sokken aangetrokken, toen er geroepen werd dat er fosfor viel. Vlug heb ik toen maar een paar kledingstukken aangetrokken. Ik stond net in de deuropening, toen er een geweldig geroffel gehoord werd, gevolgd door een geweldige klap. Het bleek een luchtmijn te zijn geweest. Na nog een poosje vooralarm, konden we weer naar bed gaan. ‘s Morgens om half negen weer vooralarm. Zo gauw als ik maar kon, had ik m’n jas aan, maar het was niet nodig. Om half elf was er weer vooralarm, maar er is verder niets gebeurd. Gewerkt tot 7 uur. Vandaag weer in m’n oude werkgroep teruggekeerd. ‘s Avonds om half elf werd er voor de vijfde maal vooralarm geblazen. Brief van thuis ontvangen.